Sıvı gıda taşımada müşterinin ilk sorusu fiyat değil, tankın geçmişidir: bu tankta daha önce ne taşındı, en son ne zaman ve nerede yıkandı, belgesi var mı? Sorunun haklı bir sebebi var. Gıda, tankın duvarındaki kalıntıyı ve kokuyu üzerine alır; yanlış bir önceki yük, doğru yıkansa bile ürünü bozabilir ve tüm partinin reddine yol açabilir. Bu sayfada gıda tankeriyle taşımanın kurallarını, belgelerini ve fiyatı belirleyen kalemleri tek yerde topladık.
Temel kuralımız basittir ve istisnası yoktur: gıda tankı yalnız gıdaya gider. Kimyasal, akaryakıt, madeni yağ ya da herhangi bir endüstriyel sıvı taşımış bir tank, hiçbir yıkamayla gıdaya geçirilmez. Tersi de geçerlidir: gıda için ayrılmış krom tanker, dönüş yükü bulmak uğruna gıda dışı bir ürüne kullanılmaz. Bu ayrım hem gıda güvenliğinin hem de alıcının denetiminin temelidir.
Krom tanker nedir, neden paslanmaz çelik?
Sektörde 'krom tanker' denilen araç, iç gövdesi 304 ya da 316L kalite paslanmaz çelikten yapılmış tankerdir. Adını paslanmaz çeliğin içindeki kromdan alır; krom, çeliğin yüzeyinde ince ve koruyucu bir oksit tabakası oluşturarak paslanmayı önler. 316L, içerdiği molibden sayesinde tuzlu ve asidik ürünlere daha dayanıklıdır; meyve konsantresi gibi asitli gıdalarda tercih edilir.
Paslanmaz çeliğin gıda için üç üstünlüğü vardır: ürünle tepkimeye girmez, ürüne metal iyonu, renk ya da tat geçirmez ve pürüzsüz yüzeyi sayesinde iyi temizlenir. Gıda tankerlerinin çoğu ayrıca izoleli gövdeye sahiptir; izolasyon, sütün soğuğunu ya da şurubun sıcaklığını yol boyunca korur. Bazı tanklarda ısıtma serpantini bulunur; melas, palm yağı ve koyu şuruplar kışın bu donanımla taşınır.
Krom tanker nedir? Tanker çeşitleri
Hangi sıvı gıdaları taşıyoruz?
Sıvı gıda grubu, yoğunluğu, sıcaklık ihtiyacı ve hassasiyeti birbirinden çok farklı ürünleri kapsar. Aşağıdaki tablo başlıca ürünleri, tipik yoğunluklarını ve taşıma koşullarını özetler. Her ürünün kendi sayfasında sefer miktarı, tank seçimi ve boşaltma detayı ayrıca anlatılmıştır.
Ağır ürünlerde (melas, şurup, konsantre) tank tonaj sınırına ulaştığında yarı dolu kalır; hafif ürünlerde (etanol) tank tonaja gelmeden dolar. Bu yüzden siparişin ton mu litre mi verildiği ve ürünün yoğunluğu, sefer sayısını doğrudan belirler. Yarı dolu giden ağır üründe perdeli ya da bölmeli tank seçeriz; çalkalanma hem sürüş güvenliğini hem de boşaltma süresini etkiler. Glikoz şurubu, meyve suyu konsantresi ve etil alkolün de kendi sayfalarında ayrıntılı anlatımı vardır.
| ÜRÜN | YAKLAŞIK YOĞUNLUK | TAŞIMA KOŞULU |
|---|---|---|
| Çiğ süt | 1,03 kg/L | 4 °C altı, aynı gün |
| Bitkisel sıvı yağ | 0,92 kg/L | Ortam ya da ılık; palm ısıtmalı |
| Melas | 1,40 kg/L | Kışın ısıtmalı, pompalı |
| Glikoz / fruktoz şurubu | 1,30-1,43 kg/L | Sıcak yükleme, izoleli |
| Meyve suyu konsantresi | 1,32-1,35 kg/L | Soğuk ya da ılık, izoleli |
| Etil alkol | 0,79 kg/L | ADR'li, UN 1170 |
Süt taşıma Sıvı yağ taşıma Melas taşıma
Yalnız gıdaya ayrılmış tank ve önceki yük beyanı
Gıda alıcıları, özellikle yağ ve konsantre ticaretinde, taşıyıcıdan tankın son üç yükünü yazılı olarak ister. Bu beyan, tankın gıda dışı bir ürünle temas edip etmediğini ve önceki gıda yükünün yeni ürüne zarar verip vermeyeceğini gösterir. Örneğin güçlü kokulu bir üründen sonra rafine yağ ya da açık renkli konsantre yüklemek, yıkamaya rağmen duyusal testte sorun çıkarabilir.
Gıda seferine tahsis ettiğimiz krom tankın önceki yükleri her zaman gıdadır; yine de ürünler arası geçişte sıralamaya dikkat edilir. Süt tankı yalnız sütte kullanılır. Yağdan sonra şurup ya da konsantre gibi geçişlerde yıkama ve kontrol daha sıkı yapılır. Önceki yük listesi ve son yıkama belgesi, istendiğinde sefer öncesinde gönderene ve alıcıya iletilir.
Yıkama ve yıkama belgesi
Gıda tankeri her yüklemeden önce yıkanır. Tipik bir yıkama şu adımlardan oluşur: önceki ürün kalıntısının sıcak suyla ön durulaması, ürüne göre deterjan ya da kostik çözeltiyle temizlik, gerektiğinde asit çözeltisiyle mineral birikintinin giderilmesi, temiz suyla son durulama ve buhar ya da sıcak havayla kurutma. Tankın yanında vana, pompa ve hortumlar da temizlenir.
Yıkama, yıkama istasyonunda ya da süt fabrikalarındaki gibi CIP (yerinde temizlik) hattında yapılır ve yıkama belgesiyle kayda geçer. Belgede tank plakası, tarih, saat, yıkama yapan tesis ve uygulanan yöntem yer alır. Yükleme noktasındaki kalite sorumlusu bu belgeye bakar, tankı içten kontrol eder, koku ve kalıntı yoksa dolum onayı verir.
Sıcaklık kontrolü: soğuk, ılık ve sıcak taşıma
Sıvı gıdaların bir kısmı soğuk, bir kısmı sıcak taşınmak zorundadır. Çiğ süt 4 °C'nin altında yüklenir ve izoleli tank bu sıcaklığı korur; tankın kendisi soğutmadığı için sıcak süt yüklenmez. Glikoz şurubu ise tam tersine 35-55 °C'de sıcak yüklenir ki boşaltmada akışkan kalsın. Melas ve palm yağı kışın ısıtma ister; meyve konsantresi ürüne göre soğuk ya da ılık taşınır.
Her sıcaklık hassas seferde yükleme sıcaklığını tutanağa yazar, teslimde de ölçeriz. Bekleme süresi sıcaklığın en büyük düşmanıdır; yükleme saatini bu nedenle alıcının kabul saatine göre planlarız. Isıtmalı tankta ısıtma kontrollü yapılır, çünkü şeker ve yağ yerel aşırı ısınmada renk ve kalite kaybeder.
Glikoz şurubu taşıma Isıtmalı tanker nedir?
Gıda işletmesi kaydı, araç uygunluğu ve ADR'li gıdalar
Gıda mevzuatı, gıdanın üretimden tüketiciye kadar her aşamasının kayıtlı işletmeler zinciri içinde yürümesini ister; taşıma da bu zincirin bir halkasıdır. Gıda taşıyan araçların gıdaya uygun malzemeden yapılmış, temizlenebilir ve hijyenik durumda tutulması, gerektiğinde sıcaklık koşullarını sağlayabilmesi beklenir. Gıda üreticileri tedarikçi denetiminde araç ve tank bilgilerini, yıkama kayıtlarını ve sürücü hijyen uygulamalarını sorabilir.
Sıvı gıdaların çoğu ADR kapsamında tehlikeli madde değildir; süt, yağ, melas, şurup ve konsantre için turuncu plaka ve SRC5 gerekmez. İstisna etil alkoldür: etanol kolay alevlenir sıvıdır ve UN 1170 olarak taşınır. Gıda ya da ilaç sınıfı etanol için tank hem gıdaya ayrılmış hem de ADR'ye uygun olmalı, sürücü SRC5 belgeli olmalıdır.
Etil alkol taşıma Tehlikeli madde (ADR) taşıma
Sıvı gıda nakliye fiyatını ne belirler?
Gıda tankeriyle taşımada navlunu belirleyen kalemler şunlardır: yükleme ile teslim arasındaki mesafe, ürünün yoğunluğu ve sefer tonajı, sıcaklık şartı (izolasyon, ısıtma), her seferde yapılan yıkamanın maliyeti ve yıkama istasyonunun güzergâha uzaklığı, yükleme ve boşaltmada bekleme süreleri ve dönüş yükü ihtimali. Gıda tankı yalnız gıda alabildiği için dönüş yükü bulmak kimyasal ya da kuru yük kadar kolay değildir; bu durum boş dönüş maliyetini etkiler.
Düzenli sevkiyatlarda dönemlik tanker kiralama, seferlik navluna göre daha öngörülebilir bir maliyet sunar; özellikle günlük süt toplama ya da haftalık yağ sevkiyatında bu model yaygındır. Teklif için şu bilgileri iletin: yükleme yeri, teslim yeri, ürün ve varsa spesifikasyonu, ton ya da litre, tarih, sıcaklık şartı ve boşaltma şekli (pompa, basınçlı hava ya da gravite). 10 dakika içinde yazılı teklif verelim.