Meyve suyu konsantresi, taze sıkılmış meyve suyunun içindeki suyun büyük kısmının buharlaştırılmasıyla elde edilir. Elma konsantresi tipik olarak 70, vişne ve nar konsantresi 65 civarında brix değerindedir; yani ürünün yüzde 65-70'i çözünmüş kuru maddedir. Dolum tesisi bu konsantreyi suyla yeniden seyrelterek meyve suyu, nektar ya da içecek üretir. Konsantre hem hacimden tasarruf sağlar hem de yıl boyu stoklanabilir.
Konsantre taşımada üç şeye dikkat ederiz: sıcaklık, hijyen ve aroma. Konsantre steril ya da aseptik bir ürün olarak tankere girmez; dolayısıyla tankın temizliği ve taşımanın serin koşullarda yapılması, ürünün mayalanmasını ve renginin koyulaşmasını önler. Meyve konsantresi kokuyu da kolay alır; tank yalnız gıdaya ayrılmış olmalı, önceki yükün izi kalmamalıdır.
Konsantre nereden çıkar, nereye gider?
Türkiye'de meyve suyu konsantresi üretimi meyve bahçelerine yakın bölgelerde yoğunlaşır. Elma konsantresi Isparta, Niğde, Karaman ve Denizli çevresinden, vişne konsantresi Afyon, Konya ve Kütahya hattından, nar ve üzüm konsantresi ise Ege ve Akdeniz'den gelir. Üretim hasat dönemine bağlıdır; elma sonbahar ve kış, vişne yaz aylarında işlenir.
Konsantrenin önemli bir kısmı ihraç edilir ve limana dökme ya da aseptik ambalajda gider; yurt içinde ise meyve suyu ve içecek dolum fabrikalarına, süt ürünleri ve şekerleme üreticilerine sevk edilir. Dökme taşımada tipik hat, üretim tesisinin depolama tankından alıcının kabul tankına doğrudur. Hasat dönemi yoğunluğunda planlamayı haftalar öncesinden yapmak araç bulmayı kolaylaştırır.
Yoğunluk ve sefer miktarı
65-70 brix'lik bir meyve konsantresinin yoğunluğu 1,32 ile 1,35 kg/L arasındadır. Yarı römork tankerde net yük 26 ton civarında olduğundan tek seferde 19-20 m³ konsantre taşınır. 28-30 m³'lük bir tank üçte iki civarında dolar; bu durumda perdeli ya da bölmeli tank çalkalanmayı azaltır.
Konsantre ticareti genellikle ton ya da kilogram kuru madde üzerinden yapılır. Teslimde miktarı kantar tartımı belirler, alıcı ayrıca brix değerini ölçer. Brix farkı taşıma sırasında oluşmaz; ancak tankta kalan yıkama suyu ürünü seyreltebilir. Yıkamadan sonra tankın bu nedenle iyice boşaltılması ve kurutulması gerekir.
| KONSANTRE | TİPİK BRİX | 26 TON KAÇ M³ |
|---|---|---|
| Elma konsantresi | 70 | ~19,3 m³ |
| Vişne konsantresi | 65 | ~19,7 m³ |
| Nar konsantresi | 65 | ~19,7 m³ |
Sıvı yoğunluk tablosu ve litre-ton çevirici
Soğuk mu, ılık mı taşınır?
Konsantreler üretim tesisinde çoğunlukla soğuk depolanır. Düşük sıcaklık, ürünün rengini ve aromasını korur, mayalanmayı ve esmerleşmeyi yavaşlatır. Soğuk depodan alınan konsantre izoleli tanka yüklenir ve yol boyunca bu sıcaklığı büyük ölçüde korur. Yazın uzun hatlarda yüklemeyi serin saatlere almak sıcaklık artışını sınırlar.
Öte yandan konsantre soğudukça koyulaşır; çok soğuk ürün yavaş boşalır. Bazı alıcılar ve bazı ürünler, pompalamayı kolaylaştırmak için ılık yükleme ister. Doğru sıcaklık ürünün tipine ve alıcının kabul şartlarına bağlıdır; bu bilgi ürün spesifikasyonunda yazar. Biz yükleme sıcaklığını tutanağa yazar, bekleme süresini kısa tutarız.
Aseptik değil ama hijyenik: tank temizliği
Aseptik ambalaj, ürünün steril koşullarda steril kaba doldurulmasıdır; dökme tanker taşıması aseptik değildir. Normal koşulda konsantrenin yüksek şeker oranı ve düşük su aktivitesi ürünü korur, ama tankın temizliği zayıfsa yüzeyde kalan seyreltik kalıntı maya ve küf için başlangıç noktası olur. Hijyen standardını süt kadar sıkı tutarız.
Tank her yüklemeden önce sıcak su, deterjan ya da kostik, temiz su durulaması ve gerektiğinde buharla temizlenir, ardından kurutulur. Yıkama belgesi yükleme noktasına iletilir; alıcı isterse son yüklerin listesi de verilir. Kapaklar ve vanalar mühürlenir. Vişne ve nar gibi koyu renkli konsantrelerden sonra açık renkli elma konsantresi yüklenecekse yıkama özellikle dikkatli yapılır.
Tanker yıkama belgesi nedir? Sıvı gıda taşıma
Aroma ve renk: önceki yük neden önemli?
Meyve konsantresi aroma ve renk üzerinden değerlendirilen bir üründür. Tankta önceki yükten kalan çok küçük bir koku bile alıcının duyusal testinde fark edilir. Bu yüzden konsantre için kullanılan tankın önceki yükünün de gıda olması ve tercihen benzer bir ürün olması istenir. Yağ, melas ya da güçlü kokulu bir üründen sonra konsantre yüklemek yıkamaya rağmen risk taşır.
Biz sefer öncesinde tankın son yüklerini ve yıkama kaydını alıcı ve gönderenle paylaşırız. Kimyasal ya da akaryakıt taşımış bir tank zaten gıdaya hiç geçmez. Bu şeffaflık, teslimde çıkabilecek bir kalite tartışmasını belgeyle çözmeyi sağlar. Hasat döneminde aynı tankla art arda elma konsantresi taşınacaksa ürün aynı kaldığı için yıkama daha hızlı tamamlanır; vişneden elmaya ya da nardan elmaya geçişte ise renk izi kalmaması için durulama uzatılır ve tank içi gözle kontrol edilir.
Seferde bulunan belgeler ve kalite kayıtları
Meyve suyu konsantresi ADR kapsamında tehlikeli madde değildir; turuncu plaka ve SRC5 gerekmez. Buna karşılık gıda zincirinin kayıtları önemlidir. Seferde sürücüde irsaliye, kantar fişi, son yıkama belgesi, yükleme sıcaklığını ve mühür numaralarını gösteren yükleme tutanağı bulunur. Gönderen tesis genellikle partinin analiz belgesini de sevkiyata ekler; brix, asitlik, renk ve mikrobiyolojik değerler bu belgede yazar.
Alıcı teslimde kendi numunesini alır ve analiz belgesiyle karşılaştırır. Bizim sorumluluğumuz tankın temizliği, mühürlerin bozulmadan teslimi ve sıcaklık kaydıdır. Gıda üreticileri tedarikçi denetiminde taşıyıcının araç bilgilerini, yıkama kayıtlarını ve sürücü hijyen uygulamalarını sorabilir; bu bilgileri talep üzerine paylaşırız. İhracata gidecek konsantrede liman ya da depolama tesisinin kabul kuralları ayrıca önceden öğrenilir.
Boşaltma ve konsantre nakliye fiyatı
Konsantre pozitif deplasmanlı pompayla ya da alıcının pompasıyla boşaltılır; gıdaya uygun, temiz hortum kullanılır. Ürün sıcaklığına göre 26 ton 45-90 dakikada boşalır. Alıcı tesisin kabul tankının konumu ve kendi pompası olup olmadığı önceden bilinirse doğru donanımla gelinir.
Navlunu belirleyen kalemler şunlardır: mesafe, mevsim ve hasat yoğunluğu, yükleme sıcaklığı şartı, yıkama, bekleme süreleri ve dönüş yükü ihtimali. Teklif için yükleme tesisi, teslim adresi, ürün ve brix değeri, ton, tarih, istenen sıcaklık ve boşaltma şeklini yazın; 10 dakika içinde yazılı teklif verelim.