Akaryakıt tek bir yük değildir. Benzin uçucu ve hafiftir, motorin tonaja göre dolar, jet yakıtı kalite zinciri ister, fuel oil ve bitüm ısıtılmadan akmaz, madeni yağ ise kirlenmeye karşı hassastır. Hepsi aynı ailedendir ama her biri farklı tank, farklı künye ve farklı teslim düzeni gerektirir. Bu sayfa akaryakıt taşımanın ortak çerçevesini anlatır; ürüne özgü ayrıntılar her ürünün kendi sayfasındadır.
Ortak çerçevenin üç ayağı vardır: doğru araç, doğru belge ve kayıt altında teslim. Doğru araç, ürüne uygun tank kodlu ve ADR uygunluk belgeli tanker demektir. Doğru belge, ürünün UN numarası, sınıfı ve miktarı yazan taşıma evrakı ile sürücünün SRC5 belgesidir. Kayıt altında teslim ise yükleme fişinden teslim tutanağına kadar litrenin, sıcaklığın ve mühür numaralarının kopmadan izlenmesidir.
Akaryakıt taşıma tankeri nasıl yapılır?
Akaryakıt taşıma tankeri, çekiciye bağlanan yarı römork bir dorse üzerinde, alüminyum ya da çelikten yapılmış ve iç bölmelerle 3 ila 6 hazneye ayrılmış bir tanktır. Hacmi çoğunlukla 30-36 m³'tür. Bölmeler yolda yükün çalkalanmasını azaltır, aynı seferde farklı ürünlerin ayrı ayrı taşınmasına ve birden çok noktaya teslime izin verir. Her bölmenin kendi alt vanası, üst kapağı ve basınç-vakum vanası vardır.
Modern tankerler alttan dolar. Terminalde dolum kolları tankerin altındaki API kaplinlere bağlanır; bölmelerden çıkan buhar ayrı bir hatla terminale döner. Taşma önleyici sensörler bölme dolduğunda dolumu otomatik durdurur. Boşaltma gravite ile ya da tankerin pompasıyla yapılır; bazı araçlarda sayaç bulunur, bazılarında ölçüm kalibre çubukla yapılır. Ağır ürünler için ayrıca izoleli gövdeli ve ısıtma sistemli tankerler kullanılır.
Tanker çeşitleri Tanker kaç litre alır?
Taşıdığımız akaryakıt ürünleri ve künyeleri
Her ürünün ADR künyesi, tank ihtiyacı ve sefer miktarı farklıdır. Hafif ürünlerde, özellikle benzinde, tank hacmen dolar ve net yük tonaj sınırının altında kalır. Motorin ve jet yakıtı tonaj sınırına yakın dolar. Fuel oil ve bitüm ağır ve sıcak taşınan ürünlerdir; künyeleri ürünün özelliğine ve taşıma sıcaklığına göre belirlenir.
Aşağıdaki tablo genel çerçeveyi gösterir. Kesin künye her zaman ürünün güvenlik bilgi formundan (SDS) alınır; özellikle fuel oil'de aynı ad altında farklı UN numaraları geçerli olabilir.
| ÜRÜN | UN NO · PLAKA | TANK | TİPİK NET YÜK |
|---|---|---|---|
| Motorin | 1202 · 30 | Bölmeli akaryakıt tankeri | 26 ton |
| Benzin | 1203 · 33 | Bölmeli, buhar dönüş hatlı | 22-24 ton (hacim sınırlı) |
| Jet yakıtı (Jet A-1) | 1863 · 30 | Jet'e ayrılmış tanker | 25 ton |
| Fuel oil | 1202, 3082 ya da 3257 | Isıtmalı, izoleli | 26 ton |
| Asfalt / bitüm | 3257 · 99 | Isıtmalı bitüm tankeri | 25 ton |
| Madeni yağ / baz yağ | Çoğunlukla ADR dışı | Temiz, kuru tank | 26 ton |
Motorin taşıma Benzin taşıma Jet yakıtı taşıma
Ağır ürünler ve madeni yağ
Fuel oil ve bitüm, akaryakıt ailesinin ısı isteyen üyeleridir. Ağır fuel oil soğukta koyulaşır, bitüm ise 140-180 °C'de yüklenir ve soğursa tankta katılaşır. Bu ürünler izoleli, brülörlü ya da serpantinli ısıtma sistemli tankerlerle taşınır ve hafif akaryakıt tankerlerine geçmez. Teslimde tesis tankının ısıtması, hortumun ısınması ve boşaltma süresi planın parçasıdır.
Madeni yağ ve baz yağ ise çoğunlukla ADR dışıdır ama kirlenmeye karşı en hassas üründür. Önceki yükü akaryakıt olan bir tankla baz yağ taşınmaz; temiz, kuru, kaplamalı ya da paslanmaz tank ve yağ hizmetine ayrılmış hortum kullanılır.
Fuel oil taşıma Asfalt ve bitüm taşıma Madeni yağ taşıma
Terminaller ve yükleme noktaları
Türkiye'de akaryakıtın başlıca çıkış noktaları rafineriler ve dağıtım şirketlerinin terminalleridir. Kocaeli Körfez'deki İzmit rafinerisi Marmara'nın, İzmir Aliağa'daki rafineriler Ege'nin, Kırıkkale rafinerisi İç Anadolu'nun, Batman rafinerisi Güneydoğu'nun ana kaynağıdır. Mersin ve Ceyhan'daki terminaller ise Akdeniz ve Çukurova hattını besler. Dağıtım şirketlerinin bölge terminalleri bu kaynaklardan gemi ya da boru hattıyla ürün alır ve tankere yükler.
Yükleme çoğunlukla randevuyla yapılır. Terminal girişinde aracın ADR uygunluk belgesi, sürücünün SRC5 belgesi, tankın muayene kayıtları ve kişisel koruyucu donanımı kontrol edilir; eksik belgeli araç içeri alınmaz. Dolum bitince bölme vanaları mühürlenir, yükleme fişinde her bölmenin ürünü, gözlenen litresi, sıcaklığı ve 15 °C'ye düzeltilmiş litresi yazar.
Kocaeli tanker nakliye İzmir tanker nakliye Kırıkkale tanker nakliye
ADR ve akaryakıt taşıma belgesi
Akaryakıt taşıma belgesi denince tek bir kâğıt değil, araç, sürücü ve sefer için ayrı belgeler anlaşılır. Araç için ADR uygunluk belgesi, sürücü için tanker eğitimli SRC5 belgesi, sefer için ise UN numarası, ürün adı, sınıf ve miktar yazan taşıma evrakı ile yazılı talimat gerekir. Araç üzerinde ürüne uygun turuncu plaka bulunur: üst satırda tehlike numarası, alt satırda UN numarası. Taşıyan ve gönderen işletmeler bir tehlikeli madde güvenlik danışmanı (TMGD) ile çalışır.
Türkiye'de bu kurallar, ADR'yi uygulayan Tehlikeli Malların Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından düzenlenir. Belgelerin ayrıntılı listesini ve denetimde nelere bakıldığını ayrı bir yazıda topladık.
Akaryakıt taşıma kuralları ve belgeler Tehlikeli madde (ADR) taşıma ADR belgesi nedir?
EPDK lisansı ve taşıyıcının rolü
Akaryakıt ticareti, yani ürünün alınıp satılması, depolanması ve bayilere dağıtılması, EPDK lisansı gerektiren bir faaliyettir. Dağıtım şirketleri, bayiler ve lisanslı depolar bu çerçevede çalışır; büyük tüketiciler de ürünü lisans sahibinden alır. Ürünün mülkiyeti, fiyatı ve faturası bu ilişkinin içindedir.
Taşıyıcı olarak biz ürünün sahibi değiliz. Lisans sahibinin ya da ürünü lisans sahibinden almış tüketicinin ürününü, onun adına ve evrakıyla taşırız. Bu yüzden her seferin başında ürünün kimden çıktığı, kime gittiği ve hangi irsaliye ile taşındığı nettir. Kaynağı ve evrakı belirsiz ürün yüklemeyiz; taşıma evrakı ile irsaliyedeki gönderen, alıcı ve miktar birbirini tutmalıdır.
Mühür, evrak ve kaçak akaryakıt riskine karşı düzen
Akaryakıt sevkiyatında alıcının iki endişesi vardır: ürünün eksik gelmesi ve ürünün değiştirilmiş ya da karıştırılmış gelmesi. Kaçak ya da düşük kaliteli akaryakıt, hem araçlara ve kazanlara zarar verir hem de ürünü teslim alanı denetimde zor durumda bırakır. Akaryakıta eklenen ulusal marker gibi izleme yöntemleri denetimlerde ölçülür; taşıyıcının işi ürüne dokunmadan, yüklendiği gibi teslim etmektir.
Bunu kayıtla sağlarız. Yüklemede her bölmenin vanası ve kapağı numaralı mühürle kapatılır, numaralar sefer evrakına yazılır. Araç GPS ile izlenir; rota ve duruşlar kayıt altındadır. Teslimde mühürler alıcıyla birlikte kontrol edilir, bölme bölme boşaltılır, ölçüm sonucu ve ürün sıcaklığı tutanağa işlenir. Bir fark çıkarsa yükleme fişi, mühür numaraları ve GPS kaydı farkın sıcaklıktan mı, ölçümden mi, yoksa başka bir sebepten mi geldiğini gösterir.
Akaryakıt taşımacılığı yapan firmalar arasında seçim ve fiyat
Akaryakıt taşımacılığı yapan firmalar arasında seçim yaparken önce belgelere bakın: K yetki belgesi, aracın ADR uygunluk belgesi, sürücünün SRC5 belgesi ve ürüne uygun tank kodu. Sonra işleyişe bakın: mühür numaraları evraka yazılıyor mu, teslim tutanağında sıcaklık ve 15 °C litresi yer alıyor mu, araç izlenebiliyor mu, teklif yazılı veriliyor mu? Bu soruların cevabı, olası bir anlaşmazlıkta elinizde ne olacağını belirler.
Navlunu mesafe, ürün ve tank tipi, sefer başına litre ya da ton, teslim noktası sayısı, terminal ve teslimde bekleme, pompa ya da ısıtma ihtiyacı, tünel ve saat kısıtları ile dönüş yükü belirler. Teklif için yükleme terminali, teslim adresi, ürün ve UN numarası (SDS varsa ekleyin), litre ya da ton, tarih ve boşaltma şeklini (gravite ya da pompa) yazın. Yazılı teklif, bilgiler tamamlanınca hızla gelir; düzenli ikmal için dönemlik tanker kiralamayı da aynı tabloda karşılaştırırız.