ADR belgesi nedir? Sürücü, araç ve işletme belgeleri
Sahada 'ADR belgesi' denince çoğu zaman sürücünün tehlikeli madde taşıma sertifikası, yani SRC5 kastedilir. Oysa ADR'li bir seferde üç ayrı belge katmanı vardır: sürücünün belgesi, aracın belgesi ve işletmenin yükümlülükleri. Bu yazıda üçünü ayırıyor, ADR belgesinin nasıl alındığını da kısaca anlatıyoruz.
ADR, tehlikeli maddelerin karayoluyla uluslararası taşınmasına ilişkin Avrupa anlaşmasının kısaltmasıdır. Türkiye bu anlaşmaya taraftır ve kurallarını Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın tehlikeli malların karayoluyla taşınmasına ilişkin yönetmeliğiyle yurt içinde de uygular. Motorin, benzin, asitler, metanol, solventler ve bitüm gibi ürünler bu kapsamdadır; taşınmaları için araç, sürücü ve işletmenin belirli belgelere sahip olması gerekir.
'ADR belgesi var mı?' sorusunun doğru cevabı bu yüzden tek bir kâğıt değildir. Sürücünün ADR eğitim sertifikası olabilir ama aracın ADR uygunluk belgesi süresi dolmuşsa sefer yine yapılamaz. Aşağıda önce sürücü belgesini, sonra araç belgesini, ardından işletme yükümlülüklerini ve tehlikeli madde güvenlik danışmanını anlatıyoruz; son bölümde sürücü açısından belgenin nasıl alındığını özetliyoruz.
ADR belgesi nedir? Üç katman
ADR belgesi genel bir addır ve üç farklı belgeyi kapsar. Birincisi sürücünün tehlikeli madde taşıma eğitim sertifikasıdır; Türkiye'de bu belgeye SRC5 denir. İkincisi aracın ADR uygunluk belgesidir; aracın tehlikeli madde taşımaya teknik olarak uygun olduğunu gösterir. Üçüncüsü işletmenin yükümlülükleridir: tehlikeli madde güvenlik danışmanı görevlendirmek, faaliyetini kayıt altına almak ve personelini eğitmek.
Bu üç katmanın her biri ayrı ayrı denetlenir. Yol kenarı denetiminde sürücüden SRC5 belgesi, araçtan ADR uygunluk belgesi, yükten taşıma evrakı ve yazılı talimat istenir; araç üstünde turuncu plaka ve tehlike etiketleri kontrol edilir. Biri eksikse araç durdurulur. Sorumluluk yalnız taşıyıcıda kalmaz; gönderen, dolduran ve alıcının da ADR'den doğan yükümlülükleri vardır.
Sürücü belgesi: SRC5 nedir?
SRC5, tehlikeli madde taşıyan sürücünün ADR eğitimini tamamladığını ve sınavı geçtiğini gösteren belgedir. Uluslararası karşılığı ADR sürücü eğitim sertifikasıdır. Belge iki ana bölümden oluşur. Temel eğitim, ambalajlı ve dökme tüm tehlikeli madde taşımaları için zorunludur: tehlike sınıfları, etiket ve plakalar, evrak, yükleme ve boşaltma güvenliği, kaza anında yapılacaklar.
Tank uzmanlık eğitimi ise tankerle taşıma yapacak sürücü için temel eğitimin üstüne eklenir. Bu eğitim tankın davranışını, bölmeli tankta denge ve çalkalanmayı, dolum ve boşaltma işlemlerini, vanaları ve tank donanımını anlatır. Tanker sürücüsünün SRC5 belgesinde temel eğitimin yanında tank uzmanlığının da yer alması gerekir. Patlayıcı ve radyoaktif maddeler için ayrı uzmanlık eğitimleri vardır; biz bu sınıflarda çalışmıyoruz.
| BELGE | KİMDE | GEÇERLİLİK |
|---|---|---|
| SRC5 temel | Tüm ADR sürücüleri | 5 yıl |
| SRC5 tank uzmanlık | Tanker sürücüleri | 5 yıl, temel ile birlikte |
| ADR uygunluk belgesi | Araç | En çok 1 yıl |
| TMGD sertifikası | Güvenlik danışmanı | 5 yıl |
Sürücü belgesi ne kadar geçerli, nasıl yenilenir?
SRC5 belgesi 5 yıl geçerlidir. Süre dolmadan önceki bir yıl içinde sürücü yenileme eğitimine katılır ve sınavı geçerse belge yeniden 5 yıl uzatılır. Süresi dolan belgeyle tehlikeli madde taşınamaz; süre geçtikten sonra yenileme yerine çoğu zaman eğitimin baştan alınması gerekir. Belgelerin bitiş tarihlerini önceden takip etmek bu nedenle şarttır.
ADR'li taşıma yapan sürücüde SRC5'in yanında başka belgeler de aranır. Ağır vasıta sürücü belgesi, ticari yük taşımacılığı için mesleki yeterlilik belgesi ve geçerli psikoteknik değerlendirme raporu bunların başında gelir. SRC5 bu belgelerin yerine geçmez, onlara eklenir. Sürücünün takograf kartı ve çalışma süreleri de ADR seferlerinde aynı titizlikle kontrol edilir.
Bir seferi planlarken bu işte çalışacak sürücüde geçerli SRC5, mesleki yeterlilik ve psikoteknik belgesi aranır; bitiş tarihleri araç belgeleriyle birlikte tek bir takvimde kontrol edilir. Süresi dolmak üzere olan bir belgeyle sefer planlanmaz; sürücünün yenileme eğitimini o tarihten önce tamamlamış olması beklenir, böylece hiçbir sefer belge süresi yüzünden aksamaz.
Araç belgesi: ADR uygunluk belgesi
Tanker ve belirli diğer araçlar, tehlikeli madde taşımadan önce teknik muayeneden geçer ve ADR uygunluk belgesi alır. Muayenede aracın elektrik donanımı, fren sistemi, egzoz ve yakıt deposunun konumu, yangın riskine karşı önlemler ve tankın kendisi incelenir. Parlama noktası 60 °C ve altındaki sıvıları taşıyan tankerler (FL tipi) için kurallar daha sıkıdır. ADR'deki FL tanımı EN 590 standardına uygun motorini (UN 1202) bu kapsamın dışında bırakır: benzin taşıyan tanker FL olmak zorundadır, yalnız motorin taşıyan bir tanker ise AT tipi onayla çalışabilir. Pratikte bölmeli akaryakıt tankerleri hem benzin hem motorin alabilmek için çoğunlukla FL onaylıdır.
ADR uygunluk belgesi en çok bir yıl geçerlidir ve yıllık muayeneyle yenilenir. Belgede aracın taşımaya uygun olduğu tank kodları ve madde grupları yazar. Tankın kendisi ise ayrıca periyodik muayeneye tabidir: tank tipine göre belirli aralıklarla ara muayene ve sızdırmazlık testi, daha uzun aralıklarla da tam periyodik muayene yapılır. Muayene tarihleri tank plakasında ve tank belgelerinde yer alır.
Tanker çeşitleri Akaryakıt taşıma kuralları
İşletme yükümlülükleri ve TMGD
Tehlikeli madde taşıyan, gönderen, dolduran ya da boşaltan işletmeler bir tehlikeli madde güvenlik danışmanıyla (TMGD) çalışmak zorundadır. TMGD, işletmenin ADR kurallarına uymasını izleyen, prosedürleri hazırlayan, personel eğitimini planlayan, kaza ve olayları raporlayan ve yıllık faaliyet raporunu hazırlayan uzmandır. TMGD sertifikası da 5 yıl geçerlidir ve sınavla yenilenir.
İşletmeler ayrıca tehlikeli madde faaliyetlerini bakanlık sistemlerine kaydettirir ve gerekli faaliyet belgesini alır. Çalışanlara görevlerine uygun ADR farkındalık eğitimi verilir. Kendi tesisinizde motorin ya da kimyasal depolayıp sevk ediyorsanız, TMGD'nizin hazırladığı yükleme kontrol listesine uygun hareket ederiz; denetimde istenecek sefer kayıtlarını size teslim ederiz.
Her ADR seferinde araçta bulunan evrak
Belgeler yalnız dosyada değil, araçta da durmalıdır. Her seferde sürücünün yanında şunlar bulunur: ADR taşıma evrakı (UN numarası, maddenin ADR'deki adı, sınıfı, ambalaj grubu, miktarı, tünel kısıtlama kodu), sürücünün okuyabileceği dilde yazılı talimat, aracın ADR uygunluk belgesi, sürücünün SRC5 belgesi ve kimlik belgesi.
Araç üstünde de ürüne uygun turuncu plakalar ve tehlike etiketleri, yazılı talimatın gerektirdiği kişisel koruyucu donanım, yangın söndürücüler ve takoz, uyarı işaretleri gibi ekipmanlar bulunur. Bu listeyi her sefer öncesinde kontrol ederiz. Gönderen olarak sizden istediğimiz ise ürünün doğru tanımlanması ve güvenlik bilgi formunun (SDS) paylaşılmasıdır.
Turuncu plaka nedir? Motorin taşıma
ADR belgesi nasıl alınır? Sürücü açısından kısa yol
Sürücü için yol dört adımdır. Önce geçerli bir sürücü belgesine ve mesleki yeterlilik şartlarına sahip olunur. Sonra Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nca yetkilendirilmiş bir eğitim kurumunda ADR temel eğitimine kaydolunur; tanker kullanılacaksa tank uzmanlık eğitimi de alınır. Eğitimin ardından bakanlığın düzenlediği sınava girilir. Sınavı geçen sürücüye SRC5 belgesi bakanlık tarafından düzenlenir.
Belgenin bilgileri Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı sistemleri ve e-Devlet üzerinden görüntülenebilir; işveren ya da yük sahibi sürücünün belgesini sefer öncesinde bu kanallarla ya da belgenin aslını görerek doğrulayabilir. Güncel sınav takvimi, eğitim süreleri ve ücretler için yetkili eğitim kurumlarına ve bakanlığın duyurularına bakmak en doğru yoldur.
ADR'li yükünüz için ne yapmalısınız?
Gönderen olarak sizin işiniz, ürünü doğru tanımlamak ve belgelerini paylaşmaktır. Ürünün UN numarasını ve SDS'sini bize iletin; tank kodunu, turuncu plakayı, taşıma evrakını ve tünel kısıtlamasını bu bilgiden biz çıkarırız. Aracın ADR uygunluk belgesinin ve sürücünün SRC5 belgesinin kopyalarını sefer öncesinde size göndeririz; tesisinizin giriş kontrolü böylece hızlanır.
Teklif için yükleme yeri, teslim yeri, ürün (UN no ve SDS), miktar, tarih ve boşaltma şeklini yazın. Uygun belgeli araç ve sürücüyle planlanmış sefer teklifini 10 dakika içinde yazılı olarak verelim.