Krom tanker nedir? Paslanmaz çelik tankın anlatımı
Krom tanker, sahada paslanmaz çelikten yapılmış tankerlere verilen addır. Tank aslında kromla kaplı değildir; adını alaşımın içindeki kromdan ve parlak görünüşünden alır. Bu yazıda krom tankın neden yapıldığını, 304 ile 316L farkını, gıda ve kimyada nerede kullanıldığını ve neden kolay temizlendiğini anlatıyoruz.
Süt fabrikasının kapısında bekleyen, güneşte ayna gibi parlayan tankeri görenler ona krom tanker der. Bu ad sahada o kadar yerleşmiştir ki ilanlarda, tekliflerde ve sözleşmelerde bile 'krom tank' yazar. Oysa tankın gövdesi krom kaplama değil, paslanmaz çeliktir. Paslanmaz çeliğin içindeki krom, yüzeyde kendiliğinden ince bir koruyucu tabaka oluşturur; tankın paslanmamasının ve parlamasının sebebi budur.
Krom tankı gıdada vazgeçilmez kılan, parlaklığından çok temizlenebilirliği ve ürünle tepkimeye girmemesidir. Aynı özellikler onu kimya tarafında da değerli kılar. Aşağıda paslanmaz çeliğin ne olduğunu, 304 ve 316L kaliteleri arasındaki farkı, yüzey ve kaynak kalitesinin neden önemli olduğunu, izolasyonu ve krom tankın hangi yüklerde kullanıldığını sırayla ele alıyoruz.
Krom tanker nedir, neden 'krom' denir?
Krom tanker, iç gövdesi paslanmaz çelikten yapılmış tankerdir. Paslanmaz çelik, demirin içine en az yüzde 10,5, tank çeliklerinde ise çoğunlukla yüzde 16-20 civarında krom katılmasıyla elde edilir. Krom, havadaki oksijenle tepkimeye girerek yüzeyde gözle görülmeyecek kadar ince ve sıkı bir oksit tabakası oluşturur. Bu tabaka çeliği paslanmaya ve birçok kimyasala karşı korur; çizilse bile kendini yeniler.
'Krom' adı iki yerden gelir. Birincisi alaşımdaki kromdur; sahada paslanmaz çeliğe 'krom-nikel' ya da kısaca 'krom' denir. İkincisi görünüştür: birçok gıda tankerinin dış gövdesi parlatılmış paslanmaz sacla kaplıdır ve krom kaplama gibi parlar. Ancak tankın içinde ya da dışında elektrolitik bir krom kaplama yoktur; tank baştan sona paslanmaz çeliktir.
AISI 304 ve 316L farkı
Krom tankerlerde en çok iki paslanmaz kalite kullanılır. AISI 304, yaklaşık yüzde 18 krom ve yüzde 8 nikel içerir. Süt, bitkisel yağ, glikoz şurubu, melas ve su gibi ürünlerin çoğu için yeterlidir ve gıda tankerlerinde en yaygın kalitedir. AISI 316L ise buna ek olarak yüzde 2-3 molibden içerir ve karbonu düşüktür. Molibden, özellikle tuzlu, klorürlü ve asidik ortamlarda çukurcuk korozyonuna karşı direnci artırır.
316L'deki 'L' harfi düşük karbonu gösterir. Düşük karbon, kaynak sırasında krom karbür oluşumunu azaltır; böylece kaynak çevresi korozyona karşı zayıflamaz. 316L kalite bu nedenle meyve suyu konsantresi gibi asitli gıdalarda, tuzlu ürünlerde ve birçok kimyasalda tercih edilir. Hangi kalitenin gerektiğine ürünün asitliği, tuz içeriği, taşıma sıcaklığı ve kimyasalda ürünün güvenlik bilgi formu karar verir.
| ÖZELLİK | AISI 304 | AISI 316L |
|---|---|---|
| Krom / nikel | ~%18 / ~%8 | ~%17 / ~%10-12 |
| Molibden | Yok | %2-3 |
| Karbon | Standart | Düşük (L) |
| Güçlü olduğu yer | Süt, yağ, şurup, su | Asitli gıda, tuzlu ürün, kimyasal |
Krom tank gıdada neden şart?
Gıdayla temas eden yüzeyin üç şartı vardır: ürüne madde geçirmemeli, ürünün tadını ve kokusunu değiştirmemeli ve tamamen temizlenebilmelidir. Paslanmaz çelik üçünü de karşılar. Süt, yağ ya da şurupla tepkimeye girmez, yüzeyinde koku tutmaz ve gıda tesislerinin kullandığı kostik ve asit bazlı temizlik maddelerine dayanır. Alüminyum ya da kaplamasız karbon çelik bu şartları aynı ölçüde sağlamaz.
Bu nedenle sıvı gıda taşımacılığının ana aracı krom tankerdir: çiğ süt, ayçiçek ve diğer bitkisel yağlar, glikoz ve fruktoz şurupları, melas, meyve suyu konsantresi, gıda kalitesinde etil alkol ve içme suyu. Krom tank yalnız gıdaya ayrılır; kimyasal ya da akaryakıt taşımış bir tank, malzemesi aynı olsa bile gıdaya geçmez. Önceki üç yük ve yıkama belgesi bunun kanıtıdır.
Sıvı gıda taşıma Süt tankeri nasıl çalışır? Tanker yıkama belgesi
Kimyada krom tank
Paslanmaz çelik tanklar kimyasal taşımacılıkta da yaygındır. 316L kalitesindeki tanklar sıvı kostik, fosforik asit, metanol, etil alkol, solventlerin çoğu, lateks ve sıvı gübre gibi ürünlerde kullanılır. Bu tanklar genellikle tek gözlüdür, alttan boşaltmalıdır ve ürüne göre pompa ya da kompresörle boşaltılır. ADR kapsamındaki ürünlerde tankın kodu da ürünün istediği kodu karşılamalıdır.
Paslanmaz çelik her kimyasala dayanmaz. Hidroklorik asit ve sodyum hipoklorit gibi klorürlü ve yükseltgen ürünler paslanmaz çeliği de aşındırır; bu ürünler kauçuk ya da polietilen kaplı tanklarla taşınır. Bu yüzden 'krom tank her şeyi taşır' düşüncesi yanlıştır. Malzeme uyumunu her yeni üründe SDS'den ve üreticinin uyum tablosundan kontrol ederiz.
Kimyasal taşıma Sıvı kostik taşıma
Yüzey ve kaynak kalitesi
Krom tankın değeri malzemesi kadar işçiliğindedir. Gıda tankının iç yüzeyi pürüzsüz olmalıdır; yüzey pürüzlülüğü arttıkça ürün kalıntısı ve mikroorganizma tutunacak yer çoğalır. İç yüzey de bu sebeple haddehaneden çıktığı haliyle bırakılmaz, gerektiğinde taşlanır ve parlatılır. Bölme perdeleri, menhol boyunları ve vana bağlantıları köşesiz, yuvarlatılmış geçişlerle yapılır.
Kaynaklar en kritik noktadır. Kaynak dikişi taşlanıp yüzeyle aynı seviyeye getirilmeli, kaynak sırasında oluşan renk değişimi ve oksit temizlenmeli, ardından yüzey pasivasyonla koruyucu tabakasına kavuşturulmalıdır. Kötü işlenmiş bir kaynak dikişi hem korozyonun başladığı hem de yıkamada temizlenemeyen noktadır. Tank seçerken iç yüzeye ve kaynaklara ışıkla bakarız.
İzolasyon ve sıcaklık kontrolü
Gıda krom tankerlerinin çoğu izolelidir. İç paslanmaz gövde ile dış kaplama arasında genellikle poliüretan ya da mineral yün türü bir yalıtım katmanı bulunur. İzolasyon, ürünün sıcaklığını yol boyunca korur. Çiğ süt toplama merkezinde 4 °C'nin altına soğutulur ve fabrikaya bu sıcaklığa yakın ulaşmalıdır; izoleli tank, aynı gün içindeki bir seferde bunu ek soğutma olmadan sağlar.
Tersi de geçerlidir. Glikoz şurubu, melas ve bazı bitkisel yağlar ılık yüklenir; soğurlarsa koyulaşır ve boşaltma uzar. İzolasyon bu ürünlerin ısısını korur, gerektiğinde ısıtma serpantinli krom tanklar kullanılır. İzolasyonsuz krom tanklar ise içme suyu ve sıcaklığa duyarlı olmayan ürünlerde tercih edilir; daraları daha düşük olduğu için biraz daha fazla yük taşırlar.
Süt taşıma Isıtmalı tanker nedir?
Krom tank nasıl korunur?
Paslanmaz çelik bakımsız değildir. Koruyucu oksit tabakası, yüzeye yapışan demir tozu, yanlış seçilmiş temizlik maddesi ya da uzun süre içerde bekleyen klorürlü su ile zarar görebilir. Dolayısıyla krom tankın içinde karbon çelik aletle çalışılmaz, yıkamada klorlu ağartıcılar gelişigüzel kullanılmaz ve tank yıkamadan sonra ıslak bırakılmaz. Kurutma, paslanmaz tankın ömrünü uzatan en basit adımdır.
Contalar, vanalar ve hortumlar da tankın parçasıdır. Gıdaya uygun malzemeden yapılmaları, düzenli değiştirilmeleri ve yıkama döngüsüne dahil edilmeleri gerekir; temiz bir tankın içine eski bir contadan kalıntı karışabilir. İyi bakılan bir krom tank uzun yıllar kullanılır ve yüzeyi ilk günkü temizlenebilirliğini korur.
Temizlik avantajı ve yükleme öncesi kontrol
Paslanmaz çelik, sıcak su, kostik ve asidik temizlik çözeltilerine ve buhara dayanır. Bu sayede krom tank yıkama istasyonunda yüksek sıcaklık ve basınçla temizlenebilir, kalıntı bırakmadan durulanır ve buharla dezenfekte edilebilir. Kaplamalı bir tankta bu sıcaklıklar ve kimyasallar kaplamaya zarar verebilir; alüminyum ise kostik temizliğe dayanmaz. Krom tankın gıdada tercih edilmesinin asıl sebebi budur.
Yükleme öncesinde krom tankta yaptığımız kontrol de buna dayanır: yıkama belgesi ve mühürler, tankın içinin kuru ve kokusuz olduğu, vanaların, contaların ve hortumların temiz olduğu, önceki üç yükün gıda olduğu. Bu kontrolden geçmeyen tank yüklemeye gitmez. Gıda yükünüz için krom tank teklifi almak isterseniz yükleme ve teslim yerini, ürünü, miktarı, tarihi ve boşaltma şeklini yazın; 10 dakika içinde yazılı teklif verelim.