Tanker yıkama belgesi: ne zaman istenir, neler yazar?
Tanker yıkama belgesi, tankın iç yüzeyinin bir yıkama istasyonunda temizlendiğini, hangi yöntemle ve ne zaman temizlendiğini gösteren kayıttır. Gıda yüklemesinde neredeyse her zaman, kimyasalda ürün değişiminde sıkça istenir. Bu yazıda yıkamanın nasıl yapıldığını ve belgenin nasıl okunacağını anlatıyoruz.
Bir süt fabrikasının kapısında ilk sorulan şey çoğu zaman tankerin plakası değil, yıkama belgesidir. Belgesi olmayan ya da belgesindeki bilgiler tutmayan tanker, ne kadar temiz görünürse görünsün yüklemeye alınmaz. Çünkü tank kapalı bir hacimdir; içini dışarıdan görmek mümkün değildir ve önceki yükten kalan birkaç litre, 25 tonluk bir partinin tamamını riske atabilir.
Yıkama belgesi bu nedenle bir formaliteden ibaret sayılmaz; tankın içinin kanıtıdır. Aşağıda yıkamanın hangi durumlarda gerektiğini, istasyonda adım adım nasıl yapıldığını, belgede hangi bilgilerin bulunması gerektiğini, önceki üç yük beyanının ne işe yaradığını ve tüm işlemin ne kadar sürdüğünü sırayla ele alıyoruz.
Yıkama belgesi nedir, kim düzenler?
Yıkama belgesi, tank yıkama istasyonunun yıkama işlemi bittiğinde düzenlediği ve kaşe ya da imzayla onayladığı kayıttır. Belge araca değil tanka aittir; aynı çekiciye farklı bir dorse takılırsa belge geçersiz olur. Avrupa'da birçok istasyon ortak bir standart formla çalışır; Türkiye'deki istasyonlar da benzer bilgileri içeren kendi formlarını kullanır.
Belgeyi yük sahibi ister, tanker sürücüsü yükleme noktasında ibraz eder. Gıda işletmelerinde kalite birimi belgeyi kontrol eder, bazen tankın içine ışıkla bakar, koku ve kalıntı kontrolü yapar, belgenin bir kopyasını parti kayıtlarına ekler. Böylece ileride bir sorun çıkarsa o partiyi taşıyan tankın temiz olduğu belgeyle kanıtlanır.
Belgenin aslı ya da istasyonun dijital kaydı araçta durur; yük sahibi isterse sefer öncesinde fotoğraf ya da tarama olarak da gönderilir. Böylece yükleme noktasında belge kontrolü dakikalar sürer, kalite biriminin onayı beklenirken araç rampada boşuna beklemez.
Hangi durumlarda yıkama gerekir?
Gıda taşımasında yıkama her yüklemeden önce yapılır. Süt, bitkisel yağ, glikoz şurubu, melas, meyve suyu konsantresi ya da gıda kalitesinde etil alkol taşıyan krom tank, bir önceki yük aynı ürün bile olsa yıkanır. Bazı alıcılar aynı üründe ardışık seferlerde daha hafif bir yıkamayı kabul eder; bu kural yük sahibiyle önceden yazılı olarak netleşir.
Kimyasal taşımada yıkama ürün değişiminde gerekir. Sıvı kostik taşıyan bir tank asit yükleyecekse, iki ürünün birbiriyle tepkimesi tehlikelidir ve tank mutlaka temizlenir. Aynı ürünün ardışık seferlerinde yıkama çoğu zaman aranmaz. Akaryakıtta ise ürün değişimi genellikle bölme boşaltma ve hat drenajıyla yönetilir; kimyasal ya da akaryakıt görmüş tank ise hiçbir yıkamayla gıdaya geçmez.
Sıvı gıda taşıma Kimyasal taşıma
Yıkama istasyonunda süreç adım adım
Yıkama tankın içine yerleştirilen döner yıkama başlıklarıyla yapılır; başlıklar tankın her noktasına yüksek basınçla sıvı püskürtür. İşlem çoğunlukla altı adımdan oluşur. Ön durulama: önceki yükün kalıntısı soğuk ya da ılık suyla alınır. Deterjan ya da kostik yıkama: yağ ve protein kalıntısı için alkali çözelti, gerekirse kireç ve mineral için asidik çözelti dolaştırılır.
Sıcak su yıkama: deterjan kalıntısı sıcak suyla uzaklaştırılır. Son durulama: temiz suyla tank durulanır, vanalar, hortumlar ve pompa da aynı döngüye alınır. Kurutma: tank sıcak ya da filtrelenmiş havayla kurutulur, içerde su kalmaz. Buhar: gıda yüklerinde ya da alıcı istediğinde tank buharla dezenfekte edilir. Son olarak vanalar ve menholler mühürlenir.
| ADIM | AMAÇ |
|---|---|
| Ön durulama | Önceki yükün kalıntısını almak |
| Deterjan / kostik | Yağ, protein ve organik kalıntıyı çözmek |
| Sıcak su | Deterjan kalıntısını uzaklaştırmak |
| Son durulama | Tank, vana, hortum ve pompayı temizlemek |
| Kurutma | Tankta su ve nem bırakmamak |
| Buhar (gerekirse) | Dezenfeksiyon, özellikle gıdada |
Tanker yıkama nerede yapılır? Lisanslı tesisler
Tanker yıkama, rastgele bir oto yıkamada ya da tesis bahçesinde yapılacak bir iş değildir. Tanktan çıkan yıkama suyu önceki yükün kalıntısını taşır: akaryakıt, asit, kostik, yağ ya da organik madde. Bu su çevre mevzuatı açısından atık su ya da atık sayılır ve arıtılmadan kanalizasyona veya toprağa verilemez. Bu yüzden tanker temizleme tesislerinin çevreyle ilgili mevzuata göre gerekli lisans ve izinlere sahip olması, atık sularını arıtması ve kayıt tutması gerekir.
Lisanslı tanker yıkama tesisleri genellikle organize sanayi bölgelerinde, rafineri ve kimya kümelerinin yakınında ve ana otoyol güzergâhlarında bulunur. Gıda yıkaması yapan tesislerde ayrıca gıdaya uygun deterjan, sıcak su ve buhar donanımı aranır. Kimyasal ve gıda yıkaması aynı tesiste yapılıyorsa hatların ayrı olması tercih edilir. Gıda seferine tahsis edilen tankın yıkaması yalnızca izinli tesislerde planlanır; belgesi olmayan bir yıkama, tank ne kadar temiz görünse de yükleme noktasında geçerli sayılmaz.
Yıkama belgesinde neler yazar?
Geçerli bir yıkama belgesinde en az şu bilgiler bulunur: çekici ve dorse plakası, tank seri numarası ya da tank numarası, bölmeli tankta yıkanan bölmeler, önceki yükün adı, uygulanan yöntem ve kullanılan maddeler, yıkama sıcaklığı, yıkama tarihi ve saati, istasyonun adı ve adresi, mühür numaraları ve yetkilinin imzası.
Belgeyi okurken üç noktaya bakmak gerekir. Birincisi, plaka ve tank numarası yükleme noktasına gelen tankla aynı mı? İkincisi, önceki yük bilgisi tankın geçmişiyle uyumlu mu? Üçüncüsü, mühür numaraları tankın üstündeki mühürlerle tutuyor mu? Mühür kırıksa ya da numara farklıysa, yıkamadan sonra tankın açıldığı anlaşılır ve belge kabul edilmez.
Önceki üç yük beyanı neden istenir?
Yıkama belgesi yalnız son yükü gösterir. Ama bazı kalıntılar, özellikle alerjen içeren ürünler ve kokulu maddeler, tek bir yıkamayla tamamen gitmeyebilir. Gıda alıcılarının tankın son üç yükünü gösteren bir beyan istemesi bundandır. Beyanda her yükün adı, tarihi ve her birinden sonra yapılan yıkama yer alır.
Bu beyan, krom tankın yalnız gıdaya ayrıldığını göstermenin de en somut yoludur. Son üç yükü süt, ayçiçek yağı ve glikoz şurubu olan bir tank gıdaya uygundur; listede bir kimyasal görünmesi ise tankın reddi demektir. Gıda seferine tahsis edilen tankın yük geçmişi kayıt altında tutulur ve talep edildiğinde yükleme öncesinde paylaşılır.
Krom tanker nedir? Süt tankeri nasıl çalışır?
Yıkama ne kadar sürer?
Tek gözlü bir tankın standart gıda yıkaması, istasyon boşsa 1-2 saatte biter. Çok bölmeli tanklar, yapışkan ürünler ve buhar gerektiren yıkamalar 2-3 saate çıkabilir. Melas ve glikoz şurubu gibi koyu ürünlerin ardından ya da bitkisel yağdan sonra sütte yıkama uzar, çünkü kalıntı daha zor çözülür ve daha fazla durulama ister.
Asıl zaman kaybı çoğu zaman sırada beklemektir. Yoğun bölgelerde istasyon önünde birkaç saat beklemek olağandır. Dolayısıyla yıkamayı sefer planının içine koyarız: araç yükleme noktasına gitmeden önce yıkatılır ve belge yükleme saatinden önce hazır olur. Sabah erken yüklemelerde yıkama bir gece önceden yapılıp tank mühürlü bekletilir.
Yıkama maliyeti ve teklif
Yıkama ücreti navlunun bir kalemidir. Gıda taşımalarında yıkama genellikle teklife dahil edilir; kimyasalda ise ürün değişimine bağlı olduğu için ayrı yazılabilir. Ücreti tank tipi, bölme sayısı, önceki ürünün zorluğu ve buhar istenip istenmediği belirler. Özel deterjan ya da alıcının belirlediği bir istasyonda yıkama şartı varsa bunu teklif aşamasında söyleyin.
Teklif için yükleme ve teslim yerini, ürünü, miktarı, tarihi ve boşaltma şeklini yazın; gıdada yıkama ve önceki yük şartlarınızı da ekleyin. Yıkama planını sefer planıyla birlikte 10 dakika içinde yazılı olarak bildirelim.