Bitüm oda sıcaklığında katı, 140-180 °C'de ise pompalanabilir bir sıvıdır. Dolayısıyla bitüm taşımacılığı aslında bir sıcaklık yönetimi işidir: ürün rafineride doğru sıcaklıkta yüklenmeli, yolda fazla soğumamalı, plentte tanka basılabilecek akışkanlıkta teslim edilmelidir. Soğuyan bitüm tankta kalır, aşırı ısıtılan bitüm ise yaşlanır ve yol performansı düşer.
ADR'de 100 °C üzerinde ve parlama noktasının altında taşınan bitüm, sıcak taşınan sıvı olarak UN 3257, sınıf 9, ambalaj grubu III'tür. Tank kodu LGAV, turuncu plaka 99/3257, tünel kısıtlama kodu (D)'dir. Tankın iki yanında ve arkasında, üzerinde termometre bulunan üçgen biçimli yüksek sıcaklık işareti taşınır. Sürücünün SRC5 belgesi ve aracın ADR uygunluk belgesi bu yükte de zorunludur.
Bitüm sınıfları ve taşıma sıcaklığı
Yol bitümleri penetrasyon değerine göre sınıflandırılır. 50/70, 70/100, 35/50 ya da 160/220 gibi ifadeler, standart koşullarda bir iğnenin bitüme kaç onda bir milimetre battığını gösterir. Sayı küçüldükçe bitüm sertleşir. Sert sınıflar sıcak iklimlerde ve ağır trafikte, yumuşak sınıflar soğuk bölgelerde tercih edilir. Polimer modifiyeli bitüm (PMB) ise elastikiyet için polimer katılmış, daha yüksek sıcaklıkta işlenen bir üründür.
Taşıyıcı açısından sınıfın anlamı yükleme ve teslim sıcaklığıdır. Sert sınıflar ve PMB aralığın üst ucunda, yumuşak sınıflar alt ucunda taşınır. Sıcaklığı rafinerinin ürün belgesi ve plentin talimatı belirler; biz yükleme fişinde yazan sıcaklığı teslimde ölçer, tutanağa birlikte yazarız. Bitüm emülsiyonu ise su bazlıdır, 100 °C altında taşınır ve bu sayfadaki sıcak bitüm künyesine girmez.
| ÜRÜN | ÖZELLİK | TAŞIMA NOTU |
|---|---|---|
| 35/50, 50/70 | Sert sınıf, sıcak bölge ve ağır trafik | Aralığın üst ucunda yüklenir |
| 70/100, 160/220 | Yumuşak sınıf, serin bölgeler | Daha düşük sıcaklıkta akar |
| PMB | Polimer modifiyeli, elastik | Yüksek sıcaklık, karışım dengesi |
| Bitüm emülsiyonu | Su bazlı, soğuk uygulama | 100 °C altında, ayrı künye |
Isıtmalı ve izoleli tank nasıl çalışır?
Sahada asfalt taşıma tankeri diye de anılan bitüm tankeri, kalın izolasyonla kaplanmış bir gövde ile içinden geçen ısıtma borularından oluşur. Isıtma, tankerin üzerindeki brülörün yanma gazlarını bu borulardan geçirmesiyle ya da sıcak yağ serpantiniyle yapılır. İzolasyon yolda ısı kaybını yavaşlatır; brülör ise uzun yolda, beklemede ya da soğuk havada ürünü yeniden pompalanabilir sıcaklığa getirir.
Brülörlü ısıtma yalnız ürün ısıtma boruları tamamen bitümle örtülüyken çalıştırılır. Boruların üzeri açıkken ısıtmak, boru yüzeyinde aşırı ısınmaya ve ürünün kokleşmesine, en kötü durumda yangına yol açar. Kısmen boşaltılmış tankta bu sebeple ısıtma yapılmaz. Tanker yolda ısıtılmaz; ısıtma park halinde, kontrollü olarak ve sürücü başındayken yapılır.
Soğuma riski ve suyla temas
İyi izoleli bir tankta bitüm yavaş soğur, ama soğur. Uzun bekleme, rüzgârlı ve soğuk hava, kısmi boşaltma sonrası tankta kalan az miktarda ürün bu kaybı hızlandırır. Soğuyan bitüm önce koyulaşır, sonra tank cidarında ve boşaltma vanasında katılaşır. Bu noktada ürünü çıkarmak için saatlerce ısıtma gerekir. Bu yüzden bitüm seferlerinde en önemli planlama kalemi, rafinerideki yükleme saati ile plentin kabul saati arasındaki süredir.
Bitümün ikinci büyük riski sudur. 100 °C'nin üzerindeki bitümle temas eden su anında buharlaşır, hacmi yüzlerce kat büyür ve sıcak ürünü köpürterek tanktan taşırır. Tankın içinde, vanalarda ya da plent tankında birkaç litre su bile ciddi bir yanık ve yangın tehlikesidir. Tanker yüklemeye tamamen kuru ve kontrol edilmiş olarak gelir; plentin tankında su olup olmadığı boşaltma öncesi sorulur. Sıcak bitüm tank içinde hidrojen sülfür de biriktirebilir; kapaklar açılırken sürücü rüzgâr yönünde durmaz ve tank içine eğilmez.
Asfalt plentine teslim
Bitüm plentin ısıtmalı bitüm tankına boşaltılır. Boşaltma çoğunlukla tankerin pompasıyla, plentin dolum ağzına bağlanan ısıya dayanıklı hortumla yapılır. Hortum ve bağlantılar soğuksa bitüm içlerinde katılaşabilir; o nedenle boşaltmaya başlamadan önce hat ısıtılır ya da sıcak ürünle yavaş başlanır. Plent tankının boş hacmi teslimden önce kontrol edilir; sıcak bitümle taşan bir tank, temizliği günler süren bir kazadır.
Boşaltmada sürücü yüksek sıcaklığa dayanıklı eldiven, yüz siperi ve uzun kollu iş elbisesi kullanır. Plent sahasında tankerin yanaşma noktası, plentin üretim akışını kesmeyecek biçimde önceden belirlenir. Teslim tutanağına ürünün sıcaklığı, miktarı ve sınıfı yazılır; plentin karışım reçetesi bu bilgiye dayanır.
Bitüm siparişleri ton üzerinden verilir ve çoğu plentte kantarla tartılarak kabul edilir. 24-28 m³'lük bir bitüm tankeri, sıcak ürünün genleşmesi hesaba katılarak doldurulur; 25 ton net yük tipik seferdir. Kantar yoksa rafineri yükleme fişindeki ton esas alınır ve tutanağa yazılır. Bölmeli bitüm tankerinde iki farklı sınıf taşınabilir, ancak aynı boşaltma hattı kullanılacaksa sınıflar arasında hat boşaltılır.
Ankara asfalt ve bitüm taşıma İzmir asfalt ve bitüm taşıma Kırıkkale asfalt ve bitüm taşıma
Karayolu sezonu ve kaynaklar
Sıcak asfalt serimi hava sıcaklığına bağlıdır; Türkiye'de yoğun sezon ilkbahar sonundan sonbahar ortasına kadar sürer. Bu dönemde plentler tam kapasite çalışır, bitüm talebi aynı haftalara sıkışır ve ısıtmalı tanker bulmak zorlaşır. Sezon başında plentler stok yapar, sezon ortasında ise günlük ya da haftalık düzenli ikmal ister. Düzenli ikmal planını sezon öncesinde konuşmak, tepe haftalarında araç sıkıntısını önler.
Yol bitümü rafinerilerde üretilir. Başlıca kaynaklar Kocaeli Körfez'deki İzmit rafinerisi, İzmir Aliağa, Kırıkkale ve Batman rafinerileridir. Rafineri ile plent arasındaki mesafe uzadıkça soğuma riski ve yolda ısıtma ihtiyacı artar; uzak hatlarda yükleme sıcaklığını üst sınıra yakın istemek ve teslim saatini sabitlemek gerekir.
Belgeler ve bitüm nakliye fiyatı
Sürücüde ADR taşıma evrakı (UN 3257, ELEVATED TEMPERATURE LIQUID, N.O.S., bitüm, sınıf 9, ambalaj grubu III, miktar ve taşıma sıcaklığı), yazılı talimat, aracın ADR uygunluk belgesi, sürücünün SRC5 belgesi, irsaliye ve rafineri yükleme fişi bulunur. Gönderenden ürün sınıfı, SDS ve yükleme sıcaklığı istenir.
Navlunu rafineri ile plent arasındaki mesafe, ton, rafineri sırası ve plentte bekleme, yolda ya da teslimde ısıtma ihtiyacı, sezon yoğunluğu ve dönüş yükü belirler. Bitüm tankeri yalnız ağır petrol ürünleri taşıyabildiği için dönüş yükü sınırlıdır. Teklif için yükleme rafinerisi, plent adresi, bitüm sınıfı, ton, tarih ve sezonluk tahmini miktarı yazın; 10 dakika içinde yazılı dönüş yaparız.