Jet yakıtı kimyasal olarak gazyağına yakın, yoğunluğu motorinden hafif bir orta distilattır. Taşıma tekniği motorine benzese de kabul kriteri çok daha serttir. Bir motorin deposu az miktarda su ya da tortuyu tolere eder; havalimanı yakıt tesisi ise berrak olmayan, serbest su ya da partikül içeren, yoğunluğu belgesiyle uyuşmayan yakıtı teslim almaz. Ret edilen bir tanker, hem ürün hem zaman kaybıdır.
ADR'de jet yakıtı UN 1863 (FUEL, AVIATION, TURBINE ENGINE), sınıf 3, ambalaj grubu III olarak taşınır. Tank kodu LGBF, turuncu plaka 30/1863, tünel kısıtlama kodu (D/E)'dir. ADR şartları bu yükün asgarisidir; havacılık yakıtı tedarik zinciri bunun üstüne kendi kalite kontrol kurallarını koyar ve taşıyıcı bu zincirin bir halkası olarak denetlenir.
Neden yalnız jet yakıtına ayrılmış tank?
Havacılık yakıtında en büyük risk başka bir ürünle bulaşmadır. Önceki seferden kalan birkaç litre motorin, biyodizel içeren yakıt ya da benzin, jet yakıtının parlama noktasını, donma noktasını ya da su ayırma özelliğini bozabilir. Bu bozulma gözle görülmez, ancak laboratuvar testinde ortaya çıkar. Bu yüzden jet yakıtı taşıyan tanker, bölmeleri, hortumları ve pompasıyla birlikte yalnız bu ürüne ayrılır.
Tank malzemesi de önemlidir. Jet yakıtı çinko, bakır ve kadmiyum gibi metallerle temas ettiğinde ısıl kararlılığı bozulabilir; galvanizli parça ve bakır alaşımlı bağlantı bu hizmette kullanılmaz. Tank alüminyum ya da iç yüzeyi uygun epoksi ile kaplanmış çelik olur. JIG ve EI 1530 gibi uluslararası kalite kontrol rehberleri bu ayrılmışlık ilkesini temel alır; havacılık yakıtı tedarik zincirinde bu rehberler esas alınır. Başka bir hizmetten jet yakıtına geçecek bir tanker, temizlik, kontrol ve deneme dolumu gerektiren ayrı bir süreçten geçer; bu iş sefer arasında yapılacak bir yıkama değildir.
Su ve partikül kontrolü
Jet yakıtının düşmanı sudur. Yakıt içinde çözünmüş su, uçuş irtifasındaki soğukta buz kristali olarak ayrılabilir; tank dibinde biriken serbest su ise mikroorganizma üremesine ortam hazırlar. Partikül, yani pas, kum ya da lif, filtreleri tıkar. Ürün her el değiştirdiğinde bu nedenle aynı basit soruya cevap aranır: yakıt berrak ve parlak mı, serbest su ve tortu var mı?
Tanker dolduktan sonra yakıtın dinlenmesi beklenir, ardından her bölmenin en alt noktasındaki drenaj vanasından numune alınır. Numune şeffaf kapta ışığa tutularak bakılır: bulanıklık, su damlası, tortu görülmemelidir. Gerekirse kimyasal su detektörüyle serbest su kontrol edilir. Aynı kontrol havalimanında boşaltmadan önce tekrarlanır. Bölme drenajlarının düzenli boşaltılması ve tankın kapakları kapalı tutulması yağmur suyunun ürüne girmesini önler.
Statik elektrik de bu üründe ayrıca önemlidir. Jet yakıtı düşük iletkenlikli bir sıvıdır; hızlı akışta yük biriktirebilir. Dolayısıyla dolum ve boşaltmada önce topraklama ve eş potansiyel bağlantısı yapılır, dolum hızı terminalin belirlediği değerde tutulur ve dolumdan hemen sonra bölmeye numune kabı ya da ölçü çubuğu sokulmaz; yükün dağılması için bir süre beklenir.
Numune, kalite belgesi ve mühür
Jet yakıtı rafineriden ya da terminalden kalite belgesiyle çıkar. Bu belgede ürünün parti numarası, yoğunluğu ve standart testlerinin sonuçları yazar. Taşıyıcıdan istenen, bu belgeyle tankerdeki yakıt arasında kopukluk olmamasıdır. Yüklemede her bölmenin vanaları ve dolum kapakları numaralı mühürle kapatılır; mühür numaraları sefer evrakına, parti numarası yükleme fişine işlenir.
Yükleme sırasında alınan numune, mühürlü ve etiketli kapta saklanır. Teslimde havalimanı tesisi tankerden kendi numunesini alır, yoğunluğu ölçer ve 15 °C'ye düzeltilmiş değeri belgedeki değerle karşılaştırır. Fark kabul sınırının dışındaysa ya da mühürlerden biri kırık geldiyse ürün teslim alınmaz. Mühür, numune ve belge bu yükte evraktan öte, teslimin kendisidir.
| AŞAMA | KONTROL | KAYIT |
|---|---|---|
| Yükleme öncesi | Tank kuru, temiz, önceki ürün jet | Tank kontrol formu |
| Yükleme sonrası | Dinlenme, dip drenajı, görsel kontrol | Mühür no, parti no, numune |
| Teslim öncesi | Mühür sağlam mı, dip drenajı | Teslim tutanağı |
| Teslim | Yoğunluk ve görünüm kontrolü | Kabul ya da ret kaydı |
Bir tanker kaç litre jet yakıtı alır?
Jet A-1'in yoğunluğu 15 °C'de 0,775 ile 0,840 kg/L arasındadır, tipik değer 0,80 civarıdır. 25 ton net yükle bu, yaklaşık 31.000-31.500 litre eder. 32-36 m³'lük tankerlerde ürün tonaj sınırına yakın dolar; bölmeler genleşme payı bırakılarak doldurulur.
Havalimanı tesisleri ürünü 15 °C'ye düzeltilmiş litre ya da kilogram üzerinden kabul eder. Teslim tutanağında gözlenen litre, ürün sıcaklığı ve düzeltilmiş litre birlikte yazar. Siparişinizi litre üzerinden veriyorsanız tek seferde gelecek miktarı teklifte yazılı bildiririz.
Havalimanı teslimi: giriş, bekleme ve boşaltma
Havalimanı yakıt tesisine giriş, sıradan bir depoya girişten farklıdır. Araç ve sürücü için önceden giriş izni alınır, kimlik ve araç belgeleri kontrol edilir, sürücü tesisin güvenlik kurallarına göre yönlendirilir. Teslim saati tesisin kabul programına göre verilir; randevusuz gelen tanker bekletilir. Havalimanı seferi de bu sebeple terminal randevusu ile tesis kabul saati arasında sıkı planlanır.
Boşaltma çoğunlukla tesisin kendi pompası ve filtre sistemi üzerinden yapılır: yakıt tankerden alınır, filtre ve su ayırıcıdan geçerek depoya girer. Tesis görevlisi numuneyi onaylamadan vana açılmaz. Boşaltmada araç topraklanır, hortum bağlantıları yalnız jet hizmetine ait kaplinlerle yapılır. Boşaltma bitince bölmelerin tamamen boşaldığı kontrol edilir ve tutanak imzalanır.
Belgeler ve fiyatı belirleyenler
Her seferde sürücüde ADR taşıma evrakı (UN 1863, sınıf 3, ambalaj grubu III, miktar), yazılı talimat, aracın ADR uygunluk belgesi, sürücünün SRC5 belgesi, irsaliye, yükleme fişi ve ürünün kalite belgesi bulunur. Gönderen ya da yakıt tedarikçisinden ürünün güvenlik bilgi formu (SDS) ve teslim tesisinin kabul prosedürü istenir.
Navlunu mesafe, sefer başına litre, havalimanı giriş ve bekleme süresi, jet hizmetine ayrılmış aracın dönüşte boş gelmesi ve sefer sıklığı belirler. Ayrılmış tank başka ürün taşıyamadığı için dönüş yükü ihtimali düşüktür; bu, fiyatta açıkça görünür. Teklif için yükleme noktası, teslim tesisi, litre, tarih ve sefer sıklığını yazın; 10 dakika içinde yazılı dönüş yaparız.
Tehlikeli madde (ADR) taşıma Tanker nakliye fiyatları Akaryakıt taşıma