Hidroklorik asit, hidrojen klorür gazının sudaki çözeltisidir. Metal yüzey işleme, galvaniz öncesi asitle temizleme, su arıtma, gıda ve kimya üretimi gibi pek çok alanda kullanılır. Taşıma açısından onu sülfürik asitten ayıran iki özellik vardır: çıplak çeliğe ve paslanmaz çeliğe saldırır, ayrıca açık havada keskin kokulu HCl dumanı yayar. Bu durumda da ne sıradan çelik tank ne de paslanmaz kimyasal tank bu yük için uygundur.
ADR'de hidroklorik asit UN 1789 numarasıyla, sınıf 8 aşındırıcı sıvı ve ambalaj grubu II olarak taşınır. Araçta 80/1789 turuncu plaka, L4BN kodlu tank, ADR uygunluk belgesi, SRC5 belgeli sürücü ve taşıma evrakı bulunur. Teklif aşamasında asidin konsantrasyonunu ve güvenlik bilgi formunu (SDS) isteriz; kaplama tipini ve boşaltma yöntemini bu bilgilerle belirleriz.
Neden kaplı tank? Çelik ve paslanmaz neden olmaz?
Hidroklorik asit demir ve çeliği hızla çözer; paslanmaz çeliğin korozyon direnci de klorür iyonlarına karşı yetersiz kalır. Bu nedenle hidroklorik asit tankı, dayanımı çelikten, kimyasal direnci ise iç kaplamadan gelen bir yapıdadır: çelik gövdenin içi kauçukla ya da polietilen (PE) ile kaplanır. Asit yalnızca kaplamaya temas eder, çelik gövdeye hiç ulaşmaz.
Kaplamanın görevi bu kadar açık olunca, sistemin zayıf noktası da açıktır: kaplamadaki tek bir çatlak, kabarma ya da delik, asidin çeliğe ulaşması demektir. Asit o noktadan gövdeyi aşındırmaya başlar, bu sırada ürüne demir karışır ve ürün renk değiştirir. Hidroklorik asit taşımacılığında tank seçimi aslında kaplama kalitesinin seçimidir.
Kaplama kontrolü nasıl yapılır?
Kauçuk ya da PE kaplı tankların iç yüzeyi düzenli aralıklarla gözle kontrol edilir: kabarma, yarık, kaplamanın gövdeden ayrılması ve renk değişimi aranır. Gözle görülmeyen gözenekler için kıvılcım testi (kaplama üzerinde gezdirilen elektrotla süreksizlik taraması) kullanılır. Bunlara ek olarak tankın kendisi ADR kapsamındaki periyodik muayene ve sızdırmazlık testlerine tabidir.
Sefer öncesinde bizim baktığımız noktalar daha pratiktir: boşaltma vanası, conta ve hortum bağlantılarının asite uygun malzemeden olması, kapakların ve menhol contasının sağlamlığı, bir önceki yükün hidroklorik asit ya da kaplamaya uygun bir ürün olması. Ürünün renginde ya da içeriğinde demir şartı olan alıcılar için bu kontrol özellikle önemlidir; yükleme öncesi tank durumu kayıt altına alınır.
Buhar ve HCl dumanı: dolum ve boşaltmada yönetim
Ticari hidroklorik asit, çözünmüş hidrojen klorür gazını sürekli olarak salmaya eğilimlidir. Açık bir kapaktan ya da kaçak yapan bir bağlantıdan çıkan gaz, havadaki nemle birleşip beyaz, keskin kokulu bir duman oluşturur. Bu duman göze ve solunum yollarına zarar verir, çevredeki metal yüzeyleri de aşındırır. Dolum ve boşaltma bu sebeple kapalı devre olarak, açık kapakla değil bağlantılı hatla yapılır.
Alıcı tesislerin depolama tankları genellikle bir gaz yıkayıcıya (scrubber) bağlıdır; boşaltma sırasında tanktan çıkan hava ve buhar buradan geçerek tutulur. Boşaltma noktasında rüzgâr yönü, personelin konumu ve havalandırma göz önünde bulundurulur. Sıcak havada asidin buhar basıncı arttığı için yaz aylarında bu kontrollere daha fazla özen gösteririz.
Sefer miktarı ve boşaltma yöntemi
Hidroklorik asit sülfürik asit kadar ağır değildir, ama sudan ağırdır; yarı römork tankerde sefer miktarını da yine yasal toplam ağırlık belirler ve net yük tipik olarak 25 ton civarında kalır. Kaç m³ tutacağı asidin konsantrasyonuna bağlıdır; yüzdeyi bildirdiğinizde hacmi ve tank boyutunu teklifte yazarız.
Boşaltma, tankere verilen kuru basınçlı havayla ya da alıcının tesisindeki asite uygun pompayla yapılır. Basınçlı hava yönteminde ürün, kaplı tankın boşaltma hattından alıcının tankına itilir. Her iki yöntemde de hortum, conta ve bağlantı parçalarının asite dayanıklı olması gerekir. Hedef tank, tankta yeterli boşluk ve bağlantı noktası boşaltma öncesinde sürücü ve tesis sorumlusu tarafından birlikte doğrulanır.
Hangi ürünlerle karışmamalı?
Hidroklorik asit bazlarla, örneğin sıvı kostikle, ısı açığa çıkararak tepkimeye girer. Sodyum hipoklorit (çamaşır suyu) ile karıştığında ise zehirli klor gazı oluşur. Bu iki ürün su arıtma ve temizlik tesislerinde sıkça yan yana depolanır; yanlış tanka yapılan bir boşaltma ciddi bir kazaya dönüşebilir. Boşaltma öncesindeki tank doğrulaması bu yüzden bu yükte en önemli adımdır.
Aynı mantık tank kullanımı için de geçerlidir. Hidroklorik asit taşıyan kaplı tank, ürün grubunu kolay kolay değiştirmez; hipoklorit ya da kostik taşımış bir tank yıkanmadan ve uygunluğu teyit edilmeden asit yüklemesine verilmez. Ürün değişiminde tank, kimyasal tank yıkamada deneyimli bir istasyonda, kaplamaya zarar vermeyecek bir prosedürle yıkanır ve belgelenir.
Sodyum hipoklorit taşıma Sıvı kostik taşıma
Kimler hidroklorik asit sipariş eder?
Hidroklorik asidin en büyük kullanıcıları metal sektörüdür: çelik sac ve tel üreticileri ile galvaniz tesisleri, yüzeydeki pası ve tufalı asitle temizler. Su arıtma tesisleri pH ayarı için, kimya ve gıda sanayi ise üretim girdisi olarak kullanır. Ürün çoğunlukla klor-alkali tesislerinde yan ürün olarak üretilir ve bu tesislerden ya da ithalat terminallerinden yüklenir.
Teslim noktaları çoğu zaman sanayi bölgelerinin içindeki, asit ve kostik tanklarının yan yana durduğu dolum alanlarıdır. Bu alanlarda boşaltma noktasının etiketli olması, tankın asit hattıyla doğrudan bağlantılı olması ve bir görevlinin boşaltmaya eşlik etmesi işi hem hızlandırır hem güvenli kılar. İlk seferden önce tesisin boşaltma düzenini sormamızın sebebi budur.
Koruyucu donanım, belgeler ve teklif
Bağlantı açılırken sürücü kimyasala dayanıklı eldiven, yüz siperi, kimyasal tulum ya da önlük ve bot kullanır; buhar yoğunluğuna göre uygun solunum koruması hazır bulunur. Hat basınçtan arındırılmadan bağlantı sökülmez. Sürücüde ADR taşıma evrakı (UN 1789, sınıf 8, ambalaj grubu II, miktar), yazılı talimat, aracın ADR uygunluk belgesi, SRC5 belgesi ve irsaliye bulunur. Tünel kodu (E)'dir, güzergâh E kategorili tünellerden kaçınılarak planlanır.
Navlunu mesafe, kaplı tank bulunabilirliği, yükleme ve boşaltmada bekleme, boşaltma yöntemi, tank yıkaması ve dönüş yükü belirler. Teklif için yükleme yeri, teslim adresi, asit konsantrasyonu ve SDS, ton olarak miktar, tarih ve boşaltma şeklini yazmanız yeterlidir.