Bir tanker kaç litre ve kaç ton alır?
Yarı römork tanker 24-38 m³ hacimlidir ama bu, her seferde 38.000 litre taşıdığı anlamına gelmez. Bir tankerin kaç litre alacağını tank hacmi, ürünün yoğunluğu ve yasal ağırlık sınırı birlikte belirler; bu yazıda üçünü tek hesapta buluşturuyoruz.
Tanker kaç litre alır sorusu bize en sık gelen sorudur ve tek bir sayıyla cevaplanamaz. Aynı 36 m³'lük tank benzinde ağzına yakın dolar, motorinde tonaj sınırına takılıp boşluk bırakır, sülfürik asitte ise yarısından azı dolduğunda yasal ağırlığa ulaşır. Yani sorunun doğru hali şudur: bu ürünü, bu araçla, tek seferde kaç litre taşırım?
Aşağıda önce kamyon tankeri ile yarı römork tankerin hacimlerini, sonra yasal ağırlık sınırının neden belirleyici olduğunu anlatıyoruz. Ürüne göre hazırladığımız tabloda motorin, benzin, süt, sülfürik asit, su ve bitkisel yağ için tipik sefer miktarlarını bulacaksınız. Son bölümde ise tankların neden hiçbir zaman tamamen doldurulmadığını açıklıyoruz.
Kısa cevap: hacim mi, tonaj mı?
Bir tanker, ya tankı dolana ya da araç yasal toplam ağırlığa ulaşana kadar yüklenir; hangisi önce gelirse sınır odur. Yoğunluğu 1 kg/L civarında ya da altında olan sıvılarda iki sınır birbirine yakındır. Yoğunluğu yüksek sıvılarda tonaj çok önce dolar, düşük olanlarda hacim önce biter.
Pratikte yarı römork tankerde net yük 25-27 ton civarındadır. Bunu ürünün yoğunluğuna bölünce litre çıkar. Motorinin yoğunluğu 0,835 kg/L kabul edilirse 26 ton yaklaşık 31.100 litre eder. Suda aynı 26 ton 26.000 litre, sülfürik asitte ise yalnızca 13.600 litre civarındadır. Litreyle sipariş veren müşteriye tek seferde kaç litre geleceğini bu hesapla yazılı bildiririz.
Sıvı yoğunluk tablosu ve litre-ton çevirici
Kamyon tankeri ve yarı römork tanker hacimleri
Kamyon tankerleri çoğunlukla 8-22 m³ arasındadır. İki dingilli küçük kamyonlarda 8-12 m³, üç ve dört dingilli kamyonlarda 15-22 m³ tanklar yaygındır. Bu araçların toplam ağırlık sınırı yarı römorktan düşük olduğu için net yükleri de 8-18 ton arasında kalır. Şehir içi akaryakıt dağıtımı ve küçük teslimler için tercih edilirler.
Yarı römork tankerlerde hacim 24-38 m³ arasında değişir. Asit tankerleri 13-20 m³ ile bu aralığın altında kalır, çünkü ağır sıvıyı büyük tankla taşımanın anlamı yoktur; tank yarı boş kalır ve yolda çalkalanır. Akaryakıt tankerleri 30-36 m³, gıda tankerleri 28-32 m³, hafif ürünlere ayrılmış bazı tankerler ise 38 m³'e kadar çıkar.
Yasal ağırlık sınırı net yükü nasıl belirler?
Karayolunda her aracın dingil sayısına göre izin verilen bir azami toplam ağırlığı vardır. Beş dingilli çekici ve yarı römork için bu sınır genellikle 40 tondur. Çekici, dorse, tank, pompa, hortum ve yakıt dahil aracın boş ağırlığına dara denir; tankerlerde dara çoğunlukla 13-15 ton arasındadır. Toplam sınırdan dara düşülünce geriye 25-27 ton net yük kalır.
Darayı tank malzemesi değiştirir. Alüminyum akaryakıt tankeri daha hafiftir ve bir iki ton fazla yük taşır. İzoleli paslanmaz gıda tankı, kauçuk kaplı asit tankı ya da brülörlü ısıtmalı tank ise daha ağırdır. Dolayısıyla aynı ürün için iki farklı tankerin sefer miktarı birkaç yüz kilo ile bir ton arasında değişebilir. Aşırı yüklü araç kantarda cezaya ve yolda durdurulmaya gider; bu riski hiçbir seferde almayız.
Ürüne göre tanker kaç litre alır?
Aşağıdaki tablo yarı römork tanker için tipik sefer miktarlarını gösterir. Yoğunluklar 15 °C'deki tipik değerlerdir; kesin miktar ürünün analiz sertifikasındaki yoğunluğa, tankın darasına ve dolum sıcaklığına göre yükleme fişinde yazar.
Tablodan çıkan sonuç açık: hafif sıvıda tank, ağır sıvıda tonaj sınırlar. Benzin ve etil alkol gibi ürünlerde net yük 22-24 tonda kalır ve fiyat çoğu zaman litre ya da komple araç üzerinden verilir. Sülfürik asit ve sıvı kostik gibi ağır ürünlerde tam tonaj küçük bir hacme sığar.
| ÜRÜN | YOĞUNLUK (KG/L) | TİPİK SEFER | SINIRLAYAN |
|---|---|---|---|
| Motorin | 0,820-0,845 | 26 t · ~31.000 L | Tonaj |
| Benzin | 0,720-0,775 | 22-24 t · ~30.500 L | Hacim |
| Çiğ süt | 1,028-1,034 | 25 t · ~24.300 L | Tonaj |
| Ayçiçek yağı | 0,915-0,925 | 26 t · ~28.300 L | Tonaj |
| Sülfürik asit %98 | 1,83-1,84 | 25 t · ~13.600 L | Tonaj |
| Su | 1,000 | 26 t · 26.000 L | Tonaj |
Motorin taşıma Süt taşıma Sülfürik asit taşıma
Tanklar neden tamamen doldurulmaz?
Sıvılar ısındıkça genleşir. Sabah serinliğinde ağzına kadar doldurulmuş bir tank, öğleden sonra güneş altında taşma ya da iç basınç artışı yaşar. Bu yüzden ADR kapsamındaki tanklar hiçbir zaman tamamen doldurulmaz; ürünün genleşme katsayısına ve dolum sıcaklığına göre bir genleşme payı bırakılır. Hafif ve uçucu ürünlerde bu pay daha büyüktür.
Tersi de bir sorundur. Yarı dolu büyük bir bölmede sıvı frende ve virajda dalga yapar, aracın dengesini bozar. Bu nedenle bölme ve dalga kırıcı perdeleri olmayan büyük haznelerin kısmi dolulukla yola çıkması kısıtlanır. Biz dolum planını her iki sınırı da gözeterek yaparız: bölmeler ne taşacak kadar dolu ne de çalkalanacak kadar boş kalır.
Litre neden sıcaklığa göre düzeltilir?
Aynı ton ürün, sıcaklığa göre farklı litre gösterir. Akaryakıtta bu fark ticari bir konudur; terminaller ve faturalar da bu nedenle ürünü 15 °C'ye düzeltilmiş standart litre üzerinden hesaplar. Yükleme fişinde hem gözlenen litre hem standart litre yer alır. Teslimde litre farkı görünürse ilk bakılacak yer bu iki değerdir.
Gıda ve kimyasalda ise çoğu zaman tartım esastır. Araç dolumdan önce ve sonra kantara girer, net ağırlık irsaliyeye yazılır. Süt gibi ürünlerde alıcı tesisin kantar fişi ile toplama merkezinin fişi karşılaştırılır. Siparişinizi hangi birimle verdiğinizi baştan bilirsek fişleri de aynı birimle düzenleriz.
Bölmeli tankerde litre nasıl paylaştırılır?
Akaryakıt ve süt tankerleri tek bir hazne değil, birbirinden ayrılmış bölmelerden oluşur. 32 m³'lük bir akaryakıt tankeri örneğin 8, 6, 6, 6 ve 6 m³'lük beş bölmeye ayrılmış olabilir. Bölme hacimleri tankın kalibrasyon belgesinde yazar; her bölmenin hangi seviyede kaç litre aldığı bu belgeye göre ölçülür.
Bu düzen, tek seferde birden fazla teslim noktasına litre paylaştırmayı kolaylaştırır. 10.000 litrelik bir şantiye deposu ile 20.000 litrelik bir fabrika tankı aynı seferle doldurulabilir. Ancak her bölme ya doluya yakın ya da boş olacak biçimde planlanır; yarı dolu bölme yolda çalkalanma yapar. Kimyasal tankerlerin çoğu ise tek gözlüdür, içlerinde yalnız dalga kırıcı perdeler bulunur; bu tankerlerde sefer tek ürüne ve çoğunlukla tek teslim noktasına göre kurulur.
İzotankta hesap biraz farklıdır. 21-26 m³'lük izotank konteyner taşıyan bir dorseye yüklendiğinde konteyner, çerçeve ve dorse ağırlığı birlikte hesaba girer; net yük de bu sebeple çoğu zaman 20-24 ton arasında kalır. Ağır sıvılarda izotank da yarı dolu gidemeyeceği için ürünün yoğunluğuna uygun hacimde izotank seçilir.
Siparişinizi kaç sefere bölmek gerekir?
Tanker kapasitesini bilmek planlamayı kolaylaştırır. 60.000 litre motorinlik bir depo iki sefer ister. 100 ton sülfürik asit dört seferdir. 40.000 litre su ise bir yarı römork ve bir kamyon tankeriyle aynı gün tamamlanabilir. Bölmeli akaryakıt tankerinde tek sefer iki ya da üç teslim noktasına paylaştırılabilir; bu da küçük miktarları birleştirmenin yoludur.
Teklif için yükleme yeri, teslim yeri, ürün, toplam miktar, tarih ve boşaltma şeklini yazın. Sefer sayısını, her seferde kaç litre ya da ton geleceğini ve araç tipini 10 dakika içinde yazılı olarak bildirelim.