Eskişehir, pancar şekerinin bu topraklardaki en eski üretim merkezlerinden biridir. Eskişehir ovası, Alpu ve Sivrihisar yönünde yetişen pancar sonbaharda fabrikaya gelir; şeker kristalize edildikten sonra geriye kalan koyu şurup melastır. Kampanya süresince fabrikanın melas tankları dolar ve sevkiyat başlar.
Melasın yoğunluğu, gıda/yem uygunluğu ve pompa seçimi melas taşıma sayfamızda anlatılıyor. Bu sayfa Eskişehir çıkışlı melasın nereye gittiğini, kampanya takvimini ve kışın İç Anadolu platosunda yükleme ile teslimin nasıl planlandığını ele alıyor.
Eskişehir melası kimlere gider?
En büyük alıcı grubu karma yem fabrikalarıdır. Melas yeme tat ve enerji katar, peletin dağılmasını ve tozumayı azaltır. Eskişehir'in kendi yem tesislerinin yanında Kütahya, Afyonkarahisar, Bursa ve Ankara yönündeki yem fabrikaları da Eskişehir çıkışlı melasla beslenir. Besi işletmeleri ise melası doğrudan rasyona katmak için daha küçük partilerle alır. Alpu, Sivrihisar, Mahmudiye ve Çifteler yönündeki besiciler kış rasyonu için sonbaharda stok yapar; depoları çoğu zaman 10-15 tonluk olduğundan tam seferi iki komşu işletmeye bölmek navlunu düşürür.
İkinci grup fermantasyon sanayisidir. Maya üretimi ve bazı alkol tesisleri melası şeker kaynağı olarak kullanır; bu tesislerin kabul şartları daha sıkıdır ve teslimde numune alınması olağandır. Hangi alıcıya gidildiğine göre tankın önceki yük beyanını ve yıkama belgesini sefer evrakına ekleriz.
| VARIŞ | ESKİŞEHİR'DEN YAKLAŞIK | NOT |
|---|---|---|
| Kütahya / Bilecik | 80-90 km | Günde iki tur mümkün |
| Afyonkarahisar / Bursa | 145-155 km | Aynı gün dönüş |
| Ankara | ~235 km | Tam günlük sefer |
| Konya / Kocaeli | 230-340 km | Uzun sefer, kışın ısıtma |
Melas taşıma Eskişehir tanker nakliye
Kampanya takvimi ve fabrika kuyruğu
Pancar sökümü eylül sonunda başlar, fabrika genellikle ocak ayına kadar çalışır. Melas tankları dolmaya başladığında fabrika sevkiyatı hızlandırmak ister; aynı haftalarda Konya, Afyon ve Uşak yönündeki fabrikalar da kampanyadadır ve İç Anadolu'daki melas tankerine talep aynı anda artar.
Kampanya başında fabrikada yükleme kuyruğu uzayabilir; tartı, numune ve belge kontrolü her araç için ayrı yapılır. Yıllık ihtiyacını ağustos sonunda bildiren alıcılar için sefer takvimini kampanyanın ilk haftalarına yayarız. Stok tankınızın boş hacmini haftalık bildirmeniz, tanker ile tank kapasitesinin uyuşmamasından doğan beklemeleri önler. Kampanya sonunda depolarda kalan melas yaz boyunca da satılabilir; bu dönemde kuyruk yoktur ve sıcak havada ürün kolay aktığı için ısıtma gerekmez.
Eskişehir kışı ve koyulaşan melas
Eskişehir ovasında aralık-şubat geceleri sıfırın altında geçer. Melas donmaz ama soğudukça akışkanlığını kaybeder; fabrika deposunda bekleyen ürün sabah saatlerinde ağır akar. Kasım-mart arasında ısıtmalı tank kullanır, yüklemeyi mümkünse öğleye yakın saatlere alırız.
Kütahya ve Afyon yönündeki seferlerde yol plato üzerinde ilerler ve sıcaklık yükselmez; Bursa'ya inen hatta ise Bozüyük-İnegöl arasındaki iniş ağır yükte dikkat ister. Tanker yaklaşık 26 ton melasla 18-19 m³ hacimle gider; ağırlık sınırı hacimden önce dolar.
Teslim noktasında pratik ipucu
Eskişehir'in yem tesislerinde melas çoğunlukla yerüstü tanka pompa ile basılır. Tank girişi yüksekse ve hortum hattı uzunsa boşaltma süresi uzar. Tesisinizde sıcak su ya da buhar hattı varsa kış teslimlerinde boşaltmadan önce hortum ve vanayı ılıtmak işi belirgin biçimde hızlandırır.
Melas tartıyla alınıp satılır. Fabrika kantar fişi sefer evrakıyla gelir, teslimde sizin kantarınızla karşılaştırılır; iki tartı arasındaki farkı tutanağa birlikte yazarız. Kantarınız yoksa en yakın lisanslı kantarı güzergâha ekleyebiliriz.
Fermantasyon tesislerinde kabul daha uzun sürer. Tesis laboratuvarı şeker oranını ve yabancı madde durumunu kontrol eder, numune sonucu çıkmadan boşaltma başlamaz. Bu süreyi sefer planına koyar, aynı araca o gün ikinci bir teslim yüklemeyiz.