Konya, Türkiye'nin şeker pancarı üretiminde başı çeken illerdendir ve ovada birden fazla şeker fabrikası bulunur. Pancar işlenirken çıkan melas, kampanya boyunca fabrika depolarında birikir ve oradan tankerle sevk edilir. Konya'da melas taşıma böylece kısa ve yoğun bir sezona sıkışır: birkaç ay içinde yılın büyük kısmının ürünü yer değiştirir.
Melasın yoğunluğu, gıda/yem uygunluğu ve soğukta koyulaşması genel melas sayfamızda anlatılıyor. Bu sayfa Konya'ya özgü kaynakları, varış noktalarını ve ovanın sert kışında melas taşımanın pratik yanını ele alıyor.
Konya ovasında melas nereden çıkar?
Konya'daki şeker fabrikaları ovanın farklı noktalarına dağılmıştır: merkez ve Çumra çevresi, doğuda Ereğli, batıda Ilgın. Her fabrika kendi pancar bölgesinden ürün alır; melas da kampanya boyunca bu fabrikaların depolarında toplanır. Yükleme, fabrikanın sevkiyat programına göre ve kantar kontrolüyle yapılır.
Melas fabrikadan çoğunlukla sıcak ve akışkan çıkar. Ancak depoda bekleyen melas, özellikle kış aylarında soğur ve koyulaşır. Yükleme öncesinde fabrikanın melası hangi sıcaklıkta verdiğini bilmek, yolda ısıtma gerekip gerekmeyeceğini önceden belirler.
Konya çıkışlı melas nereye gider?
En büyük alıcı yem sanayisidir. Konya'nın kendi yem fabrikaları ve büyükbaş işletmeleri melasın önemli bir kısmını il içinde tüketir; bu seferler 30-150 km arasındadır. Afyonkarahisar yaklaşık 225 km, Ankara 260 km, Kayseri 320 km mesafededir. Güneyde Adana ve Çukurova yem sanayisi de Konya Ereğli üzerinden beslenebilir.
İkinci alıcı grup maya, alkol ve fermantasyon tesisleridir. Bu tesislerin bir kısmı Marmara ve Ege'dedir; Konya'dan 550-650 km'lik seferler gerektirir. Uzun hatta melasın sıcaklığı ve teslim noktasındaki boşaltma koşulları daha da önem kazanır.
| VARIŞ | KONYA'DAN YAKLAŞIK | TİPİK ALICI |
|---|---|---|
| İl içi yem fabrikaları | 30-150 km | Karma yem, besi |
| Afyonkarahisar / Ankara | 225 / 260 km | Yem ve besi |
| Kayseri / Adana | 320 / 340 km | Yem sanayisi |
| Marmara ve Ege tesisleri | 550-650 km | Maya, alkol, fermantasyon |
Konya kışında melas: ısıtma neden şart?
Konya ovasında kış geceleri sıcaklık sıfırın epey altına düşebilir. Melas yaklaşık 1,4 t/m³ yoğunluğunda, ağır bir sıvıdır ve soğudukça akışkanlığı hızla azalır. Soğuk melası boşaltmak saatler alabilir, pompayı zorlar, hortumda tıkanmaya yol açar.
Bu yüzden kampanyanın kasım-ocak kısmında ısıtmalı tank kullanırız. Ürün gerekirse yüklemeden önce ya da boşaltma öncesinde ısıtılır; teslim sıcaklığı kayda geçer. Eylül ve ekim başında hava ılık olduğundan ısıtma ihtiyacı daha azdır; o dönem uzun hatlar için daha rahat bir penceredir.
Kampanya takvimi ve planlama
Pancar sökümü eylül sonunda başlar, fabrikalar kampanyayı genellikle ocak ayına kadar sürdürür. Bu dönemde fabrikalar depolarını boşaltmak için sevkiyatı hızlandırır; yem fabrikaları ve fermantasyon tesisleri de yıllık stoklarını bu aylarda tamamlar.
Kampanyada tanker talebi tüm İç Anadolu'da aynı anda yükselir. Yıllık melas ihtiyacınızı ağustos sonunda bildirirseniz sefer takvimini kampanya başlangıcına göre kurar, stok tankınızın kapasitesine uygun aralıklarla teslim ederiz. Eylül-ekim arasında uzun hatları, kasım-ocak arasında ise yakın seferleri öne almak ısıtma maliyetini düşürür.
Melas tartıyla alınıp satılır. Yükleme fabrika kantarında yapılır, teslimde alıcının kantarı esas alınır ve iki tartı arasındaki fark tutanağa yazılır. Melas için kullanılan tanker gıda ve yem yüklerine ayrılmıştır; her yüklemeden önce yıkanır, yıkama belgesi sürücüde bulunur. Fermantasyon tesisleri genellikle önceki yük bilgisini de ister; bunu her seferde veririz.