İstanbul süt hattı tek yönlü değildir. Bir yanda Silivri, Çatalca ve Şile çevresindeki çiftliklerin sütü toplama merkezlerinde birikip fabrikaya gider; öbür yanda Trakya'nın (Tekirdağ, Kırklareli, Edirne) süt havzasından İstanbul ve Kocaeli'deki işleme tesislerine akış vardır. Bazı dönemlerde Marmara'nın güney havzasından (Balıkesir, Bursa Karacabey) da süt gelir.
Süt tankının yapısı ve soğuk zincir kuralları genel süt sayfamızda anlatılıyor. Bu sayfa İstanbul'a özgü mesafeleri, saatleri ve teslim koşullarını ele alıyor.
Toplama merkezinden fabrikaya: mesafeler
Silivri ve Çatalca'daki toplama merkezlerinden İstanbul içindeki bir süt fabrikasına mesafe 40-120 km arasıdır. Tekirdağ'ın Çorlu, Saray ya da Muratlı yöresinden İstanbul'a 100-150 km, Kırklareli Lüleburgaz yöresinden 150-180 km gidilir. Bu mesafeler izoleli tankla sütün sıcaklığını korumak için rahat sınırlar içindedir.
Asıl risk mesafe değil bekleyiştir. Toplama merkezinde soğutma tankı boşalana kadar, fabrikada da kabul laboratuvarı numuneyi onaylayana kadar araç bekler. Bu iki bekleme, yaz aylarında İstanbul trafiğiyle birleşince toplam süreyi uzatır; planı buna göre kurarız.
Süt taşıma (genel bilgi) Süt tankeri nasıl çalışır?
Yaz sıcağı ve İstanbul trafiği
Süt 4 °C'nin altında yüklenir ve izoleli tank bu sıcaklığı saatlerce korur. Ancak temmuz ve ağustosta güneş altında trafikte geçen her saat iç sıcaklığa yansır. Yaz aylarında yüklemeyi sabah erken başlatmamızın nedeni de bu: hedef, E-5 ve TEM'in en yoğun saatlerinden önce fabrikaya ulaşmaktır.
Kış aylarında sorun tersine döner: Trakya'nın köy yollarında sabah buzlanma ve sis toplama turunu yavaşlatır. Toplama merkezleri ve fabrika arasında saat esnekliği olan hatlarda bu dönemde yüklemeyi biraz geç başlatmak daha güvenlidir.
Fabrikada kabul ve tank yıkama
Fabrika girişinde sütün sıcaklığı ölçülür, numune alınır, antibiyotik ve asitlik testleri yapılır. Test sonucu çıkmadan boşaltma başlamaz. Boşaltma bittikten sonra tank genellikle fabrikanın yıkama istasyonunda yerinde temizlik (CIP: sıcak su, kostik, asit, durulama) ile yıkanır ve bir sonraki toplama turuna hazır hale gelir.
Bir süt tankeri yalnız süt ve süt ürünlerine ayrılır; başka gıda için bile kullanılmadan önce yıkama belgesi ister. Süt seferine ayrılan tanker başka bir yükte kullanılmaz.
Toplama turu: kaç merkez, kaç saat
Silivri ve Çatalca'da çiftliklerin çoğu orta ve küçük ölçeklidir; süt köy ya da kooperatif toplama merkezlerinde soğutma tanklarında bekler. Bir süt tankeri sabah turunda genellikle üç ila altı merkeze uğrar, her birinde sütün sıcaklığı ölçülür, numune alınır ve litre kayda geçer. Tur bittiğinde tank dolar ve doğrudan fabrikaya gider.
Tur uzadıkça ilk merkezden alınan süt tankta daha uzun bekler. Bu yüzden turu, fabrikaya en uzak merkezden başlayıp fabrikaya doğru yaklaşacak şekilde kurarız. Böylece toplam yol kısalır ve ilk alınan süt de makul sürede kabule ulaşır.
Silivri-Çatalca turunda bölmeli tanker
Silivri-Çatalca hattında birden çok küçük toplama merkezi olan işletmeler için bölmeli süt tankeri kullanmak mantıklıdır: her merkezin sütü ayrı bölmede tutulur, fabrikada ayrı numune alınır. Bir merkezin sütü testten kalırsa diğerleri etkilenmez. Bu düzenin maliyeti tek bölmeli seferden biraz yüksektir ama riski bölüştürür.
Teklif için toplama merkezlerinin yerini, günlük litreyi, fabrikanın adresini ve kabul saatlerini yazın. Mevsimsel değişen miktarlarda (bahar zirvesi, yaz düşüşü) dönemlik araç ayırmayı da konuşabiliriz.