ADR taşıma evrakı: tanker seferinde hangi bilgiler eksiksiz olmalı?
ADR taşıma evrakı, tehlikeli madde taşıyan aracın yanında bulunan ve yükün ne olduğunu, ne kadar olduğunu, kimden kime gittiğini standart bir düzenle anlatan belgedir. Bu yazıda evrakta bulunması gereken bilgileri, yazılı talimatı, boş tank beyanını ve sahada en sık gördüğümüz hataları anlatıyoruz.
Yol kenarındaki bir denetimde görevli ilk olarak iki şeye bakar: aracın turuncu plakası ve sürücünün uzattığı taşıma evrakı. Plakada 33/1203 yazıyor, evrakta 'UN 1203 MOTOR SPIRIT, 3, II, (D/E)' görünüyorsa iki bilgi birbirini doğrular. Evrakta ürünün yalnız ticari adı yazıyorsa ya da ambalaj grubu eksikse araç, tank ve sürücü ne kadar uygun olursa olsun seferde eksik var demektir.
Taşıma evrakı için ayrı, özel bir form şart değildir; gerekli bilgiler sevk irsaliyesine ya da gönderenin kendi belgesine eklenebilir. Önemli olan bilgilerin eksiksiz, doğru sırada ve okunur biçimde yazılmasıdır. Aşağıda bu bilgileri tek tek açıklıyor, ardından yazılı talimatı, boş ve temizlenmemiş tank beyanını, evrakı kimin düzenlediğini ve denetimde istenenleri ele alıyoruz. Mevzuatın ayrıntısı için ADR'nin güncel metni ve Türkiye'de bunu uygulayan yönetmelik esastır.
ADR taşıma evrakı nedir, ne işe yarar?
Taşıma evrakı, tehlikeli maddenin kimliğini ve miktarını taşıma zinciri boyunca herkesin aynı şekilde okuyabileceği bir belgedir. Sürücü için yükün ne olduğunu, denetim görevlisi için aracın doğru işaretlenip işaretlenmediğini, kaza anında müdahale ekibi için neyle karşı karşıya olduklarını gösterir. Bu nedenle evrak sürücü kabininde, kolay ulaşılır bir yerde durur.
Tanker taşımacılığında taşıma evrakı her seferde yeniden düzenlenir. Aynı ürün her gün aynı hatta taşınsa bile miktar, tarih ve bazen alıcı değişir. Akaryakıt terminallerinde bu bilgiler çoğunlukla yükleme fişi ve irsaliyeyle birlikte otomatik basılır; kimyasal yüklemelerde ise gönderenin hazırladığı belgeyi yükleme öncesinde birlikte kontrol ederiz.
Taşıma evrakında bulunması gereken bilgiler
ADR, taşıma evrakında bulunması gereken bilgileri tek tek sayar. Tanker için en önemlileri aşağıdaki tabloda yer alıyor. Ambalajlı taşımada koli sayısı ve ambalaj türü de yazılır; tankerde bunun yerine her ürünün toplam miktarı yeterlidir.
UN numarasının önüne 'UN' harfleri konur. Uygun sevkiyat adı, ADR tablosundaki resmi addır; 'euro dizel' ya da bir markanın ürün adı bunun yerine geçmez. Ad bir madde grubunu tanımlıyorsa (ör. 'başka şekilde belirtilmemiş' kayıtları) parantez içinde teknik ad eklenir. Madde çevre için tehlikeliyse bu da ayrıca belirtilir.
| BİLGİ | NE YAZILIR? | ÖRNEK |
|---|---|---|
| UN numarası | UN harfleriyle birlikte dört hane | UN 1202 |
| Uygun sevkiyat adı | ADR tablosundaki resmi ad | DIESEL FUEL |
| Etiket / sınıf | Ana etiket, varsa ek etiket parantez içinde | 3 ya da 3 (6.1) |
| Ambalaj grubu | I, II ya da III | III |
| Tünel kısıtlama kodu | Büyük harfle, parantez içinde | (D/E) |
| Miktar | Her ürün için toplam litre ya da kg | 30.000 L |
| Gönderen ve alıcı | Ad ve adres | Yükleme ve teslim firması |
Örnek satırlar: motorin, benzin, metanol, asit
Bilgiler belirli bir sırayla yazılır: UN numarası, sevkiyat adı, etiket numarası, ambalaj grubu ve tünel kodu. Motorin için satır 'UN 1202 DIESEL FUEL, 3, III, (D/E)', benzin için 'UN 1203 MOTOR SPIRIT, 3, II, (D/E)' biçimindedir. Metanolde ek tehlike etiketi parantez içinde gösterilir: 'UN 1230 METHANOL, 3 (6.1), II, (D/E)'. Sülfürik asitte satır 'UN 1830 SULPHURIC ACID with more than 51% acid, 8, II, (E)' olur. Örneklerde ADR'deki İngilizce resmi adları kullandık; Türkçe düzenlenen evrakta da ad, ADR'deki resmi adla birebir eşleşmelidir.
Bölmeli tankerde farklı ürünler taşınıyorsa her ürün için ayrı satır açılır ve miktarlar ayrı yazılır. Tünel kısıtlama kodu, rota üzerinde kısıtlamalı tünel bulunmayacağı önceden biliniyorsa yazılmayabilir; uygulamada çoğu gönderen her durumda yazmayı tercih eder. Bu künyeler yük sayfalarımızdaki değerlerle aynıdır, kesin değer ise ürünün güvenlik bilgi formundan (SDS) teyit edilir.
Motorin taşıma Metanol taşıma Sülfürik asit taşıma
Yazılı talimat (talimat kartı)
Yazılı talimat, kaza ya da acil durumda araç mürettebatının ne yapacağını anlatan belgedir. Sahada hâlâ 'talimat kartı' diye anılır. Eskiden her ürün için ayrı kart hazırlanırdı; bugünkü ADR düzeninde talimat dört sayfalık standart bir formdur ve ürüne göre değil, tehlike etiketine göre düzenlenir. İçinde genel acil durum adımları, her etiket için tehlikeler ve alınacak önlemler, araçta bulunması gereken kişisel koruyucu donanım listesi yer alır.
Talimatı taşımacı sağlar ve araç yola çıkmadan önce mürettebatın okuyup anlayabileceği dilde kabine koyar. Sürücü talimatı okumuş ve talimatın gerektirdiği donanımı kullanabiliyor olmalıdır. Talimatın eksik olması, yanlış dilde olması ya da eski tip ürün kartının tek başına bulunması denetimde eksiklik sayılır.
Boş, temizlenmemiş tank beyanı
Boşaltılmış ama temizlenmemiş tank ADR açısından dolu tank gibi işlem görür. Tankta kalan ürün ve buhar tehlikeyi sürdürür; bu yüzden boş dönüşte de taşıma evrakı gerekir. Evrakta 'BOŞ TANK ARACI, SON YÜK:' (İngilizce metinde 'EMPTY TANK VEHICLE, LAST LOAD:') ibaresinin ardından son taşınan ürünün UN numarası, sevkiyat adı, etiketi ve ambalaj grubu yazılır. Turuncu plakalar ve etiketler de tank temizlenene kadar yerinde kalır.
Bu beyan çoğu zaman unutulur, çünkü sürücü ve gönderen işin bittiğini düşünür. Oysa yıkama istasyonuna giden boş bir asit tankeri de, bir sonraki yüklemeye giden boş bir benzin tankeri de bu belgeyle yol alır. Tank yıkanıp gazdan arındırıldıktan sonra beyan ve plakalar kaldırılır.
Turuncu plaka nedir? Tanker yıkama belgesi
Evrakı kim düzenler, kim kontrol eder?
Taşıma evrakını sağlamak gönderenin yükümlülüğüdür. Ürünü en iyi tanıyan, sınıfını ve derişimini bilen taraf gönderendir; doğru UN numarası ve sevkiyat adı onun sorumluluğundadır. Gönderen bu bilgiyi kendi tehlikeli madde güvenlik danışmanıyla (TMGD) birlikte hazırlar. Akaryakıt terminallerinde evrak çoğunlukla terminalin yükleme sisteminden basılır; kimyasal yüklemelerde ise belgeyi genellikle gönderenin lojistik ya da kalite birimi hazırlar. Belge kimin masasından çıkarsa çıksın, bilgi zincirinin başında ürünün doğru sınıflandırılması vardır ve bu iş gönderenindir.
Taşımacı ise yükleme öncesinde evrakın araçta bulunduğunu, bilgilerin eksiksiz olduğunu ve tankın, plakaların ve etiketlerin evrakla uyumlu olduğunu kontrol eder. Biz eksik ya da çelişkili bir evrakla tankeri yola çıkarmayız; eksikliği yükleme noktasında gönderenle birlikte gideririz. Teklif aşamasında UN numarasını ve SDS'yi istememizin bir nedeni de budur: evrakta yazacak bilgileri sefer öncesinde birlikte doğrulamak.
Sık yapılan hatalar
Sahada en sık gördüğümüz hatalar şunlardır: resmi sevkiyat adı yerine ticari ad yazmak; ambalaj grubunu ya da tünel kodunu atlamak; metanol gibi ek etiketli ürünlerde ek etiketi yazmamak; çevre için tehlikeli ürünlerde bu ibareyi eklememek; bölmeli tankerde ürünleri ayrı satırda göstermemek ve evraktaki UN numarasıyla turuncu plakadaki numaranın tutmaması.
İkinci grup hata ürün tanımıyla ilgilidir. Aynı adı taşıyan iki ürün farklı derişimde olabilir ve farklı bir UN numarasına düşebilir; amonyak çözeltisi ya da hipoklorit gibi ürünlerde derişim künyeyi değiştirebilir. Evraktaki bilgi her seferde o partinin SDS'siyle karşılaştırılmalıdır. Boş dönüşte beyanın unutulması da bu listenin kalıcı üyesidir.
ADR tank kodu nasıl okunur? Amonyak çözeltisi taşıma
Denetimde neler istenir?
Bir ADR denetiminde araçtan genellikle şu belgeler istenir: taşıma evrakı, yazılı talimat, aracın geçerli ADR uygunluk belgesi, sürücünün SRC5 belgesi ve fotoğraflı kimlik belgesi. Görevli ayrıca turuncu plakaları, tehlike etiketlerini, yangın söndürücüleri, takozu, uyarı işaretlerini ve yazılı talimatta sayılan kişisel koruyucu donanımı kontrol eder.
ADR'li bir yük için teklif isterken yükleme ve teslim yerini, ürünün UN numarasını ve SDS'sini, miktarı, tarihi ve boşaltma şeklini paylaşmanız yeterlidir. Uygun tankı ve SRC5 belgeli sürücüyü sözleşmeli tanker ağımızdan ayarlar, evrak bilgilerini sefer öncesinde sizinle birlikte doğrularız.