Kış aylarında tanker taşımacılığı: soğuk havada sıvı yük nasıl planlanır?
Soğuk hava, tankerin taşıdığı ürünü de, gideceği yolu da, teslim noktasındaki boşaltmayı da etkiler. Bu yazıda kışın hangi ürünlerin koyulaştığını ya da donduğunu, ısıtmalı tankerin ne zaman gerektiğini ve kış seferlerini nasıl planladığımızı anlatıyoruz.
Ekim ayında sorunsuz giden bir kostik seferi, aralıkta teslim noktasında akmayan bir tankla bitebilir. Yazın birkaç saatte boşalan melas, ocakta hortumda kıvamlanır. Bolu Dağı'nda kar yağışı başladığında ağır vasıtaların bekletilmesi teslim saatini kaydırır, o sırada tanktaki ürün soğumaya devam eder. Kış seferlerinin zorluğu bu üç etkinin aynı anda gelmesidir.
Aşağıda önce akaryakıtta kış motorinini, ardından kristallenen ve koyulaşan kimyasal ve gıda ürünlerini, AdBlue'nun donmasını ve süt ile suda izolasyonun kıştaki görevini ele alıyoruz. Son bölümlerde yol ve geçit koşullarını, teslim saati planını ve kış seferi için teklif talebinde istediğimiz bilgileri anlatıyoruz. Verdiğimiz sıcaklık değerleri genel değerlerdir; kesin değer ürünün teknik föyünden ve güvenlik bilgi formundan alınır.
Kış tanker taşımacılığında neyi değiştirir?
Kışın üç şey değişir. Birincisi ürünün davranışıdır: bazı sıvılar koyulaşır, bazıları kristallenir, bazıları donar. İkincisi yoldur: kar, buzlanma ve geçitlerdeki trafik düzenlemeleri sefer süresini uzatır. Üçüncüsü teslim noktasıdır: açık alandaki vanalar, hortumlar ve alıcı tanklar da soğuktan etkilenir, boşaltma yavaşlar.
Bu nedenle kış seferini yaz seferinin aynısı gibi planlamayız. Ürünün kristallenme ya da koyulaşma sıcaklığını, yolculuk süresini ve teslimdeki bekleme ihtimalini birlikte değerlendirir, gerekiyorsa ısıtmalı ya da izoleli tank seçeriz.
Kış tipi motorin ve soğuk filtre tıkanma noktası
Motorinin içindeki parafinler soğukta kristal oluşturur. Bu kristaller önce yakıtı bulandırır, sonra araç ve jeneratör filtrelerini tıkar. Motorinin hangi sıcaklığa kadar filtreden geçebildiğini gösteren değere soğuk filtre tıkanma noktası (CFPP) denir. Rafineriler kış döneminde, motorin standardının mevsim ve iklim sınıflarına göre bu değeri daha düşük olan kış tipi motorin üretir.
Tanker tarafında motorin için ısıtma gerekmez; ürün terminalden hangi tiple çıktıysa o tiple teslim edilir. Taşıyıcı ürüne katkı eklemez, karıştırmaz. Sezon geçişinde ise alıcının deposunda kalan yaz motorini ile yeni gelen kış motorininin karışacağını hesaba katmak gerekir; özellikle soğuk bölgelerdeki şantiye ve jeneratör depolarında ürün tipini siparişte belirtmenizi isteriz.
Motorin taşıma Akaryakıt taşıma
Kostik, melas ve koyulaşan ürünler
%50'lik sıvı kostik 12 °C civarında kristallenmeye başlar. Kristallenen kostik tankın dibinde ve vanalarda katılaşır, boşaltmayı durdurur. Kışın kostik izoleli ya da ısıtmalı tankla taşınır, tank dolumdan önce gerekirse ön ısıtmadan geçer. Melas 1,4 t/m³ civarında yoğun bir üründür ve soğudukça çok koyulaşır; glikoz şurubu ve fuel oil de benzer davranır.
Bu ürünlerde amaç ürünü yolda ısıtmaktan çok, akışkan sıcaklıkta yükleyip bu sıcaklığı teslime kadar korumaktır. İzoleli gövde ısı kaybını yavaşlatır, ısıtma serpantini ya da brülör kaybı telafi eder. Lateks gibi emülsiyonlar ise donmamalıdır; donup çözülen emülsiyon bozulabilir. Aşağıdaki tablo kışın dikkat isteyen başlıca ürünleri özetliyor.
| ÜRÜN | KIŞIN SORUN | ÖNLEM |
|---|---|---|
| Sıvı kostik (%50) | 12 °C civarında kristallenir | İzoleli ya da ısıtmalı tank |
| Melas | Çok koyulaşır, akmaz | Isıtmalı tank, hacimsel pompa |
| Glikoz şurubu | Koyulaşır, boşaltma uzar | İzoleli tank, sıcak yükleme |
| Fuel oil | Koyulaşır | Isıtmalı, izoleli tank |
| AdBlue | Yaklaşık -11 °C'de donar | Kısa bekleme, hat ve vana kontrolü |
| Lateks | Donarsa bozulabilir | İzoleli tank, donma koruması |
Sıvı kostik taşıma Melas taşıma Isıtmalı tanker nedir?
AdBlue ve donma
AdBlue, yüzde 32,5 üre içeren sulu bir çözeltidir ve yaklaşık -11 °C'de donar. Donarken hacmi genleşir; çözüldüğünde ürünün kendisi genellikle bozulmaz ama donma sırasında vanalar, hortumlar ve kaplinler tıkanır. İç Anadolu ve Doğu Anadolu'da gece sıcaklıkları bu değerin altına sıklıkla iner.
Dolu bir tanker hareket halindeyken büyük sıvı kütlesi kolay donmaz; risk uzun bekleme ve özellikle boşaltma hattıdır. Kışın AdBlue seferinde gece bekleme olmayacak biçimde rota kurar, boşaltmadan sonra hortumu tamamen boşaltırız. AdBlue'nun yalnız bu ürüne ayrılmış paslanmaz tankla taşınması kuralı kışın da aynıdır.
Süt, gıda ve su: izolasyonun kış görevi
Süt tankerinde izolasyonun görevi yazın ısınmayı, kışın donmayı önlemektir. Çiğ süt 4 °C'nin altında tutulur ve toplama merkezinden fabrikaya aynı gün taşınır; dolu ve izoleli bir tankta bu kısa sürede donma pratikte sorun olmaz. Sorun çoğunlukla toplama noktasındaki açık hortumlarda, sayaçta ve boş seyreden tankta kalan su ve yıkama artığında çıkar.
Sıvı yağlarda ayçiçek yağı kışın genellikle sorun çıkarmaz; katı yağ oranı yüksek yağlar ise ısıtma isteyebilir. Su tankerlerinde boşaltma vanası ve hortumlar her teslimden sonra boşaltılır, gece açıkta dolu hortum bırakılmaz. Gıda tankerlerinde yıkama sonrası tankın tamamen kurutulması kışın daha da önemlidir.
Süt tankeri nasıl çalışır? Su taşıma
Yol, geçitler ve kış lastiği
Kışın en çok zaman kaybettiren noktalar dağ geçitleridir. Bolu Dağı, Toroslardaki Pozantı ve Gülek hattı, Sertavul ve Doğu Anadolu'nun yüksek geçitleri kar ve buzlanmada ağır vasıtalar için kapatılabilir ya da araçlar yol açılana kadar bekletilebilir. Tehlikeli madde taşıyan tankerler bu düzenlemelerde çoğu zaman ilk bekletilen araçlar arasındadır.
Türkiye'de ticari araçlar için kış lastiği uygulaması her yıl belirlenen bir dönemde, genellikle aralık başından nisan başına kadar geçerlidir; valilikler bölge koşullarına göre bu tarihleri değiştirebilir. Bunun yanında karlı yollarda kar zinciri bulundurulması istenebilir. Kış seferinde rota seçerken mesafe kadar geçitlerin durumunu ve alternatif güzergahı da değerlendiririz.
Kış seferi öncesinde araç tarafındaki kontrol listesi de uzar: lastik diş derinliği, kar zinciri, antifriz, akü, cam silecekleri ve hava kurutucusu. Havalı fren sisteminde biriken nem soğukta donarak valfleri etkileyebilir; hava kurutucusunun bakımı kış gelmeden yapılır. Tehlikeli madde taşıyan araçta yazılı talimatın gerektirdiği donanımın yanında sıcak giysi, el feneri ve yedek erzak bulunmasını isteriz; bir geçitte saatlerce beklemek kışın sıradan bir ihtimaldir.
Teslim saati ve bekleme planı
Kışın teslim saatini ürüne göre kurarız. Isıtmalı ya da izoleli tankla taşınan ürünlerde yükleme saati, yolculuk süresi ve boşaltma saati arasında boşluk bırakmamaya çalışırız; ürünün gece boyunca bir otoparkta beklemesi ısı kaybı demektir. Gün ışığında varış, hem geçitlerdeki buzlanma riskini hem teslim noktasında dışarıda çalışma süresini azaltır.
Alıcı tarafın kış mesai saatlerini ve boşaltma ekibinin hazır olacağı saati önceden bilmek bu yüzden önemlidir. Yol kapanma ihtimali olan hatlarda teslim tarihine bir gün tampon koyar, GPS takibiyle aracın konumunu ve olası gecikmeyi alıcıya bildiririz.
Teslim noktasındaki hazırlık da sonucu belirler: kaplin noktasına giden yolun kardan temizlenmiş olması, alıcı tankın vana ve hatlarının donmamış olması, ısıtmalı hattı olan tesislerde ısıtmanın tanker gelmeden açılması gerekir. Tanker vardığında tesis hattı donmuşsa ürün tankta bekler ve soğumaya devam eder. Bu hazırlıkları teslimden bir gün önce alıcıyla teyit ederiz.
Tanker dolum ve boşaltma yöntemleri
Kış seferi için hangi bilgiler gerekir?
Kış aylarında teklif hazırlarken standart bilgilerin yanında birkaç ek bilgi isteriz: ürünün kristallenme ya da akma sıcaklığı, yükleme sıcaklığı, teslimde istenen asgari sıcaklık, alıcı tankın açık alanda olup olmadığı ve boşaltmanın pompayla mı kompresörle mi yapılacağı.
Teklif talebinize yükleme ve teslim yerini, ürünü (ADR'liyse UN numarası ve SDS), miktarı, tarihi ve boşaltma şeklini eklemeniz yeterlidir. Ürün ısıtma ya da izolasyon gerektiriyorsa uygun tankeri sözleşmeli tanker ağımızdan seçer, yazılı teklifi buna göre veririz.