Tanker dolum ve boşaltma yöntemleri: hangi üründe hangisi?
Bir tankerin yükleme ve teslim noktasında ne kadar kalacağını, hangi ekipmanla gelmesi gerektiğini ve sefer maliyetini büyük ölçüde dolum ve boşaltma yöntemi belirler. Bu yazıda alttan ve üstten dolumu, buhar geri kazanımını, gravite, pompa ve kompresörle boşaltmayı ürün ürün anlatıyoruz.
Teslim noktasına varan tanker için en kötü senaryo şudur: alıcının tankı çatı seviyesinde, kaplin noktası araçtan 40 metre uzakta, ürün melas ve hava soğuk. Araç pompası yetersiz kalır, hortum yetmez, ürün akmaz. Bu sorunların hepsi teklif aşamasında boşaltma bilgisi istenerek önlenebilir. Biz bu yüzden fiyat vermeden önce 'nasıl boşaltacaksınız?' diye sorarız.
Aşağıda önce tankerin nasıl dolduğunu, yani alttan ve üstten dolum ile buhar geri kazanımını anlatıyoruz. Ardından üç temel boşaltma yöntemini, hortum uzunluğu ve basma yüksekliği konusunu, viskoz ürünlerde ısıtmayı, topraklama ve döküntü önlemlerini ele alıyoruz. Son bölüm teklif talebinde hangi bilgilerin gerektiğini özetliyor.
Alttan dolum: API kaplin
Akaryakıt terminallerinde tankerler alttan doldurulur. Her bölmenin alt vanasında standart bir API kaplin bulunur; terminalin dolum kolu bu kapline bağlanır ve ürün bölmeye alttan girer. Sürücü tankın üstüne çıkmaz, sıvı bölmeye sıçramadan girdiği için statik elektrik ve buhar oluşumu azalır. Her bölmeye ait sayaç miktarı ölçer, bölmedeki taşma sensörü bölme dolduğunda dolumu otomatik keser.
Alttan dolum hızlıdır. Birden fazla kol aynı anda farklı bölmeleri doldurabildiği için 30 m³'lük bir akaryakıt tankeri kısa sürede yüklenir. Kimyasal terminallerinin bir kısmı da alttan dolum kullanır; bu durumda bağlantı çoğunlukla ürüne uygun malzemeden kamlok ya da flanşlı kaplinle yapılır.
Akaryakıt tankeri kaç bölmeli?
Üstten dolum: hangi ürünlerde kullanılır?
Üstten dolumda ürün tankın üstündeki dom kapağından ya da üst dolum ağzından verilir. Bitüm, fuel oil, bazı kimyasallar ve gıda ürünleri sıklıkla üstten yüklenir. Bitüm yükleme noktalarının çoğunda dolum kolu yukarıdan tanka indirilir; gıda tesislerinde ise ürün temiz bir hortumla dom kapağından alınır. Tankın üstünde çalışma yapılacağı için korkuluk, yürüme platformu ve düşme önleyici donanım önemlidir.
Üstten dolumda sıvının serbest düşmesi köpürme, sıçrama ve statik yük oluşturur. Bunu önlemek için dolum borusu tank dibine yakın indirilir, dolumun başında debi düşük tutulur. Kolay alevlenir sıvılarda üstten açık dolum bugün tercih edilmez; buhar doğrudan atmosfere çıkar.
Asfalt ve bitüm taşıma Sıvı gıda taşıma
Buhar geri kazanımı
Bir bölmeye 7.000 litre benzin girdiğinde, içindeki 7.000 litre hava ve benzin buharı bir yere çıkmak zorundadır. Buhar geri kazanım sisteminde bu karışım, tankerin üstündeki ortak buhar hattından ayrı bir hortumla terminale geri gönderilir. Terminal buharı geri kazanır ya da yakar; atmosfere benzin buharı salınmaz.
Aynı mantık boşaltmada tersine çalışır. İstasyonun yeraltı tankına benzin boşaltılırken depodan çıkan buhar tankere geri alınır, tanker bu buharı bir sonraki dolumda terminale bırakır. Buhar hattı bağlanmadan dolum ya da boşaltma yapılmaması, hem çevre hem yangın güvenliği açısından temel kuraldır.
Boşaltma: gravite, araç pompası ve kompresör
Gravite boşaltmada ürün yer çekimiyle akar; alıcı tank tankerin altında ya da aynı seviyededir. Akaryakıt istasyonlarının yeraltı tankları bunun tipik örneğidir. Araç pompası, tankerin çekici motorundan güç alan bir pompayla ürünü yerüstü depoya, şantiye tankına ya da uzaktaki bir kapline basar. Kompresörle boşaltmada tankın içine kuru ve temiz basınçlı hava verilir, ürün alt vanadan itilerek alıcı tanka aktarılır.
Kompresör yalnız basınca dayanacak şekilde yapılmış ve onaylanmış tanklarda kullanılır; tankın izin verilen çalışma basıncı aşılmaz. Asit ve kostik gibi aşındırıcı ürünlerde pompa contalarıyla temas olmadığı için sık tercih edilir. Kolay alevlenir sıvılarda hava ile basınçlandırma yapılmaz; gerekiyorsa azot gibi inert bir gaz kullanılır. Gıda ürünlerinde kompresör havası yağsız ve filtreli olmalıdır.
| YÖNTEM | NASIL ÇALIŞIR? | YAYGIN ÜRÜNLER | DİKKAT |
|---|---|---|---|
| Gravite | Ürün yer çekimiyle akar | Motorin, benzin (istasyon tankı) | Alıcı tank aşağıda olmalı |
| Araç pompası | Motordan tahrikli pompa basar | Motorin, sıvı yağ, melas, su | Pompa ürüne uygun olmalı |
| Kompresör | Tank basınçlandırılıp ürün itilir | Sülfürik asit, kostik, HCl | Tank basınca onaylı olmalı |
| Alıcı tesis pompası | Tesis kendi pompasıyla çeker | Kimyasal ve gıda tesisleri | Kaplin tipi önceden bilinmeli |
Sıvı kostik taşıma ADR tank kodu nasıl okunur?
Hortum uzunluğu, mesafe ve basma yüksekliği
Tankerle gelen hortum boyu sınırlıdır. Tesisin boşaltma kaplini tankerin yanaşabileceği noktadan uzaksa, araya ek hortum gerekir ve bu önceden planlanmalıdır. Ek hortum her zaman ürüne uygun malzemeden ve temiz olmalıdır; gıdada gıdaya uygun, kimyasalda ürünün SDS'sine göre seçilmiş hortum kullanılır. Hortumun yolu da önemlidir: araç trafiğinin geçtiği bir alanda yerde duran hortum ezilir ve patlar.
Basma yüksekliği pompanın performansını doğrudan etkiler. Ürün çatı seviyesindeki bir depoya ya da uzun bir yatay hatla uzak bir tanka basılacaksa araç pompasının debisi düşer, boşaltma uzar. Böyle durumlarda alıcı tesisin kendi transfer pompası, daha güçlü bir pompa ya da kompresörlü tanker değerlendirilir. Teklifte kaplin tipini ve çapını (ör. 2 ya da 3 inç kamlok) bildirmeniz, sahada adaptör aramayı önler.
Kimyasal tesislerde kamlok ve flanşlı bağlantılar yaygındır; gıda tesislerinde ise süt sanayisinde kullanılan DIN 11851 ya da SMS gibi hijyenik kaplinler tercih edilir. Kaplin uyumsuzluğu sahada en sık karşılaştığımız gecikme sebeplerinden biridir. Kullanılacak adaptör de hortum gibi ürüne ve hijyen şartına uygun olmalıdır; gıda hattında kimyasalda kullanılmış bir adaptör yer almaz.
Viskoz ürünler ve ısıtma
Melas, glikoz şurubu, fuel oil ve bitüm gibi ürünler soğudukça koyulaşır. Koyu ürün gravite ile akmaz, santrifüj pompa da zorlanır. Bu ürünlerde geniş çaplı hortum ve dişli ya da loblu gibi hacimsel pompalar kullanılır. Ürünün boşaltma noktasına uygun sıcaklıkta varması ise ısıtmalı ve izoleli tankla sağlanır.
Bitüm 140-180 °C'de yüklenir ve teslimde de akışkan kalacak sıcaklıkta olmalıdır; araç beklerse ısı kaybeder. Melas ve sıvı kostik kışın ayrıca dikkat ister. Bu ürünlerde yükleme saati, yolculuk süresi ve boşaltma saati birlikte planlanır; teslim noktasında beklemenin ürünü nasıl etkileyeceği teklif aşamasında konuşulur.
Isıtmalı tanker nedir? Melas taşıma Kış aylarında tanker taşımacılığı
Topraklama, sızdırmazlık ve döküntü önlemi
Akan sıvı statik elektrik üretir. Alevlenir ürünlerde dolum ve boşaltmadan önce tanker topraklama kablosuyla toprağa bağlanır; terminallerin çoğu topraklama bağlanmadan dolum sistemini çalıştırmaz. Boşaltma sırasında araç motoru yalnız pompa için gerekiyorsa çalışır, sürücü işlem boyunca araç başındadır.
Döküntünün büyük kısmı bağlantı anında ve hortum sökülürken olur. Bağlantıdan önce conta ve kaplin kontrol edilir, vanalar doğru sırayla açılır, işlem bitince hortum boşaltılarak sökülür ve kaplinin altına damlama kabı konur. En sık görülen kaza ise taşmadır: alıcı tankın boş hacmi boşaltmadan önce teyit edilmelidir. Araçta ADR'nin istediği sızıntı müdahale malzemesi bulunur.
Teklifte boşaltma bilgisi neden önemli?
Boşaltma şekli tankeri, ekipmanı ve süreyi belirler. Kompresör gereken bir asit seferine pompalı tanker göndermek, ısıtma isteyen bir melas seferine izolesiz tank göndermek ya da hortum boyunu bilmeden yola çıkmak, teslim noktasında saatlerce beklemek demektir. Bekleme hem maliyeti hem bir sonraki seferin planını etkiler.
Teklif talebinde yükleme ve teslim yerini, ürünü (ADR'liyse UN numarası ve SDS), miktarı, tarihi ve boşaltma şeklini (gravite, araç pompası, kompresör ya da tesis pompası) yazmanız yeterlidir. Kaplin tipi, hortum mesafesi ve tankın yüksekliği gibi ayrıntıları da eklerseniz uygun donanımlı tankeri sözleşmeli tanker ağımızdan seçer, yazılı teklifi buna göre hazırlarız.