ADR tank kodunu harf harf okumak
ADR tank kodu, tehlikeli sıvının hangi yapıdaki tankla taşınabileceğini dört bölümlük kısa bir kodla söyler. Motorin için LGBV, benzin için LGBF, sülfürik asit için L4BN, metanol için L4BH yazar; bu harfleri okuyabilen biri tankerin o yüke uygun olup olmadığını teklif aşamasında anlayabilir.
Bir kimya firması bize metanol için teklif sorduğunda ilk baktığımız bilgi tank kodudur. Metanolün ADR tablosundaki tank kodu L4BH'dir; motorin taşıyan sıradan bir akaryakıt tankeri bu yükü alamaz. Tank kodu, tankın gövde dayanımını, alt açıklıklarındaki kapama sayısını ve havalandırma düzenini tek satırda tanımlar. Yanlış koda sahip tankla yola çıkan araç, belgeleri eksiksiz olsa bile kurala aykırıdır.
Aşağıda tank kodunun dört bölümünü sırayla açıklıyor, taşıdığımız ürünlerden örneklerle kodları okuyoruz. Ardından hangi tankın hangi kodun yerine geçebildiğini gösteren hiyerarşiyi, kodun sonundaki (+) işaretini, tank plakasını ve muayeneyi, son olarak da bir tanker teklifini değerlendirirken sorulması gereken soruları ele alıyoruz. Teknik ayrıntının son sözü her zaman ADR'nin güncel metnidir.
Tank kodu nedir, nerede yazar?
Tank kodu, ADR'de tehlikeli maddelerin tankla taşınmasında kullanılan, tankın asgari yapısal özelliklerini gösteren kısaltmadır. Her madde için gereken kod, ADR'nin tehlikeli maddeler tablosunda UN numarasının karşısında yazar. Tablo aynı satırda tankla ilgili özel hükümleri de verir; bunlar TU, TE gibi harflerle başlayan ek şartlardır.
Tankerin kendi tank kodu ise tankın üzerinde ya da tank plakasında ve aracın ADR uygunluk belgesinde bulunur. Uygunluk denetimi basittir: yükün gerektirdiği kod ile tankın kodu karşılaştırılır. Tankın kodu aynıysa ya da aşağıda anlatacağımız hiyerarşide daha üst seviyedeyse tank kod açısından uygundur.
ADR belgesi nedir? Tehlikeli madde (ADR) taşıma
Birinci harf: tank tipi (L ya da S)
Kodun ilk harfi tankın hangi fiziksel haldeki madde için yapıldığını söyler. L, sıvı maddeler için tankı gösterir. S, toz ya da granül halindeki katı maddeler için tankı gösterir. Gazlar için ayrı harfler kullanılır, ancak gaz tankerleri bu sitenin konusu dışındadır.
Taşıdığımız akaryakıt, kimyasal ve sıcak taşınan ürünlerin hepsi sıvıdır; dolayısıyla bu yazıdaki bütün örnekler L ile başlar. Bitüm de 140-180 °C'de akışkan halde yüklendiği için L koduyla, LGAV olarak taşınır.
İkinci bölüm: hesap basıncı (G ya da sayı)
İkinci bölüm tank gövdesinin hangi basınca göre hesaplandığını gösterir. G yazıyorsa gövde, ADR'nin genel hükümlerinde tanımlanan asgari hesap basıncına göre yapılmıştır. Akaryakıt tankerlerinin çoğu bu sınıftadır; motorin ve benzin LG ile başlar.
G yerine bir sayı yazıyorsa bu, bar cinsinden en düşük hesap basıncıdır. Sıvı kimyasallarda en sık görülen değer 4'tür: sülfürik asit, hidroklorik asit, sıvı kostik ve metanol 4 bar hesap basınçlı tank ister. Sayı büyüdükçe gövde daha kalın ve dayanıklı yapılır. Kimyasal tankerlerin boşaltmada kompresörle basınçlandırılabilmesi de gövdenin bu dayanıma sahip olmasıyla ilgilidir.
Sülfürik asit taşıma Metanol taşıma
Üçüncü harf: dolum ve boşaltma açıklıkları (A, B, C, D)
Üçüncü harf, tankın dolum ve boşaltma açıklıklarının nerede olduğunu ve kaç kapama tertibatıyla korunduğunu anlatır. A, alttan dolum ya da boşaltma açıklığı bulunan ve bu açıklıkta iki kapama tertibatı olan tanktır. B, yine alt açıklıklı ama üç kapama tertibatlı tanktır. Tanker taşımacılığında en sık görülen harf B'dir.
C, dolum ve boşaltmanın üstten yapıldığı, sıvı seviyesinin altında yalnız temizlik açıklıkları bulunan tanktır. D ise üstten dolum ve boşaltmalı, sıvı seviyesinin altında hiç açıklığı olmayan tanktır. Harf A'dan D'ye ilerledikçe alttan sızıntı ihtimali azalır, tank daha korunaklı sayılır. En tehlikeli bazı sıvılar bu yüzden yalnız C ya da D kodlu tankla taşınabilir.
Harflerin sahadaki karşılığı somuttur. B kodlu bir tankta alt açıklık birbirinden bağımsız, art arda dizilmiş üç kapamayla korunur: tankın içindeki dip vanası, boşaltma hattındaki dış vana ve hattın ucundaki kapak ya da kör flanş. A kodunda alt açıklık iki kapamayla korunur. Bitümün tank kodu LGAV'dir; yani ADR bitüm için iki kapamalı alt açıklığı yeterli görür.
Dördüncü harf: emniyet tertibatı (V, F, N, H)
Son harf tankın havalandırma ve basınç emniyet düzenini gösterir. V, havalandırma tertibatı bulunan ama bu tertibatta alev tutucu olmayan tanktır. F, havalandırma tertibatı alev tutuculu olan ya da patlama basıncına dayanıklı yapılmış tanktır. Benzin gibi kolay alevlenir sıvılarda F istenmesi, tank içindeki buharın dışarıdan gelecek bir aleve karşı korunması içindir.
N, havalandırma tertibatı olmayan ama hermetik olarak da kapatılmamış tanktır; asit ve kostik tankerlerinde görülür. H ise hermetik kapalı tanktır: normal taşıma koşullarında tankın dışarıyla hiçbir hava alışverişi olmaz. Metanol gibi hem alevlenir hem zehirli sıvılar bu nedenle H kodlu tank ister.
Örneklerle tank kodu okumak
Aşağıdaki tablo, taşıdığımız ürünlerin ADR tank kodlarını ve harflerin okunuşunu gösteriyor. Değerler ilgili yük sayfalarımızdaki künyelerle aynıdır. Aynı ürünün farklı derişim ya da formülasyonları başka UN numarasına ve başka tank koduna düşebilir; kesin künye ürünün güvenlik bilgi formundan (SDS) ve ADR tablosundan alınır.
Tabloda dikkat çeken bir ayrıntı L4BV(+) kodudur. Sodyum hipoklorit 4 bar hesap basınçlı, alt açıklığı üç kapamalı ve havalandırmalı bir tank ister; sondaki (+) işareti ise bu tankın başka maddeler için hiyerarşiyle değiştirilemeyeceğini anlatır.
| TANK KODU | OKUNUŞU | ÖRNEK ÜRÜN (UN) |
|---|---|---|
| LGBV | Sıvı, genel basınç, alt açıklık 3 kapama, alev tutucusuz havalandırma | Motorin (1202), fuel oil (3082) |
| LGBF | Sıvı, genel basınç, alt açıklık 3 kapama, alev tutuculu havalandırma | Benzin (1203), jet yakıtı (1863), etanol (1170) |
| LGAV | Sıvı, genel basınç, alt açıklık 2 kapama, alev tutucusuz havalandırma | Bitüm (3257) |
| L4BN | Sıvı, 4 bar, alt açıklık 3 kapama, havalandırmasız | Sülfürik asit (1830), sıvı kostik (1824) |
| L4BH | Sıvı, 4 bar, alt açıklık 3 kapama, hermetik | Metanol (1230) |
| L4BV(+) | Sıvı, 4 bar, alt açıklık 3 kapama, havalandırmalı; hiyerarşi yok | Sodyum hipoklorit (1791) |
Motorin taşıma Sodyum hipoklorit taşıma Asfalt ve bitüm taşıma
Tank hiyerarşisi ve (+) işareti
ADR, üst seviyedeki bir tankın alt seviyedeki kodun yerine kullanılmasına izin verir. Her bölümde sıralama bellidir: hesap basıncında G en alttadır ve sayı büyüdükçe seviye yükselir; açıklıklarda A'dan D'ye, emniyet tertibatında V, F, N, H sırasıyla seviye artar. Bir tankın kodu, yükün istediği kodun her bölümünde eşit ya da üstteyse kod açısından o yükü taşıyabilir. Bu mantıkla LGBF tank motorini (LGBV), L4BH tank benzini (LGBF) taşıyabilir; LGBV tank benzini taşıyamaz.
Hiyerarşi yalnız tank kodunu karşılaştırır. Tank malzemesinin ürünle uyumu, kaplama, ısıtma ihtiyacı, tabloda yazan özel hükümler ve gıda ayrımı ayrıca sağlanmalıdır. Kodun sonunda (+) varsa hiyerarşi işlemez: tank yalnız onay belgesinde açıkça izin verilen maddeler için kullanılabilir. Hipoklorit de bu madde için onaylanmış, kauçuk ya da PE kaplı tankla taşınır.
Kimyasal taşıma Krom tanker nedir?
Tank plakası, muayene ve teklifte sorulacaklar
Her tank gövdesine kalıcı bir tank plakası tutturulur. Plakada onay numarası, imalatçı, seri numarası, imal yılı, deney basıncı, kapasite ve yapılan muayenelerin tarihleri yer alır. ADR, tankların belirli aralıklarla ara muayeneden ve kapsamlı periyodik muayeneden geçmesini ister; muayene tarihi geçmiş bir tank, kodu uygun olsa bile tehlikeli madde taşıyamaz.
Bir tanker teklifini değerlendirirken şu soruları sormanızı öneririz: Ürününüzün UN numarasına karşılık gelen tank kodu nedir ve önerilen tankın kodu bunu karşılıyor mu? Kodda (+) varsa onay belgesinde bu madde yazıyor mu? Tank muayenesi ve ADR uygunluk belgesi geçerli mi? Tank malzemesi ürünle uyumlu mu? Biz teklif verirken bu bilgileri UN numarası ve SDS üzerinden kontrol eder, uygun tankı sözleşmeli tanker ağımızdan seçeriz.