Lateks, suyun içinde çok küçük polimer taneciklerinin asılı durduğu süt görünümlü bir sıvıdır. Bu denge hassastır: donarsa, çok ısınırsa, havayla uzun süre temas ederse ya da yüksek kesme kuvvetiyle pompalanırsa tanecikler birbirine yapışır ve ürün geri dönüşsüz biçimde pıhtılaşır. Pıhtılaşmış bir parti çoğu zaman kullanılamaz; tankı temizlemek de ayrı bir iştir.
Su bazlı polimer emülsiyonların çoğu ADR kapsamında tehlikeli madde sayılmaz. Yine de içeriğindeki kalıntı monomer, koruyucu ya da amonyak oranı ürüne göre değişir; doğal kauçuk lateksinin bir kısmı amonyakla stabilize edilir. Her yeni üründe bu nedenle güvenlik bilgi formunun (SDS) taşıma bölümünü okuyup künyeyi oradan alırız.
Hangi lateks ve emülsiyonları taşıyoruz?
Akrilik ve stiren-akrilik emülsiyonlar iç ve dış cephe boyalarının, sıva astarlarının ana bağlayıcısıdır. Polivinil asetat (PVAc) ve vinil asetat-etilen (VAE) emülsiyonlar ahşap tutkalı, kâğıt ve ambalaj yapıştırıcısı ile yapı kimyasallarında kullanılır. SBR lateks ise halı arka kaplamasında, kâğıt kaplamada ve bazı yapıştırıcılarda yaygındır.
Bu ürünlerin yoğunluğu çoğunlukla 1,00-1,10 kg/L arasındadır, katı madde oranı genellikle yüzde 45-60 bandında değişir. Yarı römork tankerde net yük 24-25 ton civarında planlanır; bu da yaklaşık 22.000-25.000 litre eder. Kesin miktarı ürünün teknik föyündeki yoğunlukla teklifte yazılı veririz.
Sıvı yoğunluk tablosu ve litre-ton çevirici
Donma ve aşırı ısınma: sıcaklık penceresi
Emülsiyonların büyük kısmı donmaya dayanıksızdır. Su donarken tanecikleri birbirine sıkıştırır ve çözüldüğünde ürün eski haline dönmez; topaklanmış, kesilmiş bir kütle kalır. Bazı formülasyonlar birkaç donma-çözülme döngüsüne dayanacak şekilde katkılansa da taşıma planı bu katkıya güvenerek yapılmaz.
Kışın İç Anadolu, Doğu Anadolu ve yüksek geçitlerden geçen seferlerde izoleli tank kullanır, sefer süresini kısa tutar, gece park etmeyi gerektiren rotalarda yükleme saatini buna göre ayarlarız. Yazın ise ters risk vardır: güneş altında uzun bekleyen tankta ürün ısınır ve yüzeyde film oluşumu hızlanır. Üreticinin teknik föyünde yazan sıcaklık aralığı, bizim için seferin sınır şartıdır.
Kabuklaşma ve temiz tank şartı
Lateks havayla temas ettiği yüzeyde su kaybeder ve ince bir kabuk bağlar. Tank kısmen doluysa yolda çalkalanan ürün tank cidarına ve kubbeye sıçrar, orada kuruyup pul pul dökülür. Bu pullar teslimde ürünün içine karışır, alıcının filtrelerini tıkar, boyada tanecik ve yüzey hatası olarak geri döner.
Bu yüzden lateks için tankın temiz, kuru ve önceki yükten arta kalan film içermemesi şarttır. Yıkama sıcak suyla yapılır, gerekirse tank içi elle kontrol edilir; kalıntı su da istenmez, çünkü ürünü seyreltir ve bakteri üremesine zemin hazırlar. Tankı mümkün olduğunca dolu yükler, hava boşluğunu az tutarız. Yükleme öncesinde tank içi fotoğrafı ve yıkama belgesi alıcıyla paylaşılabilir.
Tanker yıkama belgesi nedir? Krom tanker nedir?
Tankta bekleme ve bakteri riski
Su bazlı emülsiyonlar canlı bir ortam gibidir: içlerindeki koruyucu, bakteri ve mantar üremesini belli bir süre baskılar. Tank kirli, ılık ve uzun süre beklemişse bu koruma zayıflar; ürün kötü kokmaya, renk değiştirmeye ve viskozite kaybetmeye başlar. Alıcının girdi kontrolünde ilk fark edilen de genellikle kokudur.
Lateks seferini bu sebeple yüklemeden teslime beklemesiz kurarız. Yüklenmiş tankerin hafta sonu boyunca park halinde kalması, teslim randevusu netleşmeden yola çıkılması gibi durumlardan kaçınırız. Alıcının deposu doluysa ya da girdi kontrolü gecikecekse yükleme tarihini kaydırmak, ürünü tankta bekletmekten her zaman daha doğrudur.
Boşaltma neden yavaş yapılır?
Emülsiyon kesme kuvvetine duyarlıdır. Yüksek devirli bir pompadan ya da dar bir hortumdan hızla geçirilen lateks köpürür, taneciklerin bir kısmı birbirine yapışır ve hatta pıhtı oluşur. Basınçlı havayla boşaltma da ürünün içine hava karıştırarak köpük ve kabuk riskini artırır. Bu nedenle lateksi düşük devirli, ürüne uygun bir pompayla ve geniş çaplı hortumla boşaltırız.
Yavaş boşaltma, akaryakıt ya da suya göre daha uzun bir teslim süresi demektir. Bir tankerin boşalması alıcının hattına ve pompaya bağlı olarak bir ila birkaç saat sürebilir. Bunu teklif aşamasında hesaba katar, teslim randevusunu alıcının depo ve vardiya düzenine göre veririz. Alıcının kendi pompası ve filtresi varsa bağlantı ölçülerini önceden öğrenmek isteriz.
Yükleme, numune ve evrak
Yükleme üretici tesisin dolum noktasından yapılır; tonaj kantarla kesinleşir. Çoğu üretici yüklemeden önce tankın temizlik kontrolünü kendisi de yapar ve yükleme sırasında numune alır. Bu numune ve partinin analiz belgesi, teslimde bir kalite sorusu çıktığında başvurulan ilk kayıttır.
Sefer evrakında irsaliye, kantar fişi, analiz belgesi ya da parti numarası ve teslim tutanağı yer alır. Vana ve kapaklar yüklemeden sonra mühürlenir, mühür numaraları evraka yazılır. Teslimde alıcı kendi numunesini alıp kontrol ettikten sonra boşaltmaya başlanmasını isteyebilir; bu beklemeyi de planın içine koyarız.
Lateks nakliye fiyatını ne belirler?
Navlunu mesafe, sefer başına tonaj, tankın yıkanması ve kuru teslimi, kışın izoleli tank ihtiyacı, yükleme ve teslimdeki bekleme ile boşaltma süresi belirler. Lateks yavaş boşaltıldığı ve çoğu zaman özel temizlik gerektirdiği için aynı mesafedeki suya ya da akaryakıta göre farklı fiyatlanır; dönüş yükü ihtimali de tankın temizlik şartından etkilenir.
Teklif için şu bilgiler yeter: yükleme yeri, teslim adresi, ürünün adı ve tipi (SDS ve teknik föyüyle), ton ya da litre, tarih, alıcının boşaltma düzeni (pompa, hortum ölçüsü, depo yeri). Düzenli sevkiyat yapan üreticiler için haftalık ya da aylık plan da çıkarırız; yazılı teklifi 10 dakika içinde iletiriz.